Phần 3: Bệnh Edwardsiellosis Trong Nuôi Cá Rô Phi: Tác Động, Thách Thức Và Những Đổi Mới Để Kiểm Soát Bền Vững

6. Thách thức kinh tế

Tại Brazil, Tavares-Dias và Martins (2017) ước tính thiệt hại kinh tế trực tiếp và gián tiếp do dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản nước ngọt vào khoảng 84 triệu USD mỗi năm. Trong nghiên cứu này, các tác nhân vi khuẩn chủ yếu liên quan đến những đợt bùng phát dịch bệnh ở cá rô phi bao gồm Pseudomonas fluorescens, Flavobacterium columnare (F. oreochromis), Streptococcus spp. và Aeromonas caviae. Đáng chú ý, Edwardsiella không được đề cập trong nhóm tác nhân gây bệnh chính được ghi nhận. Điều này có thể cho thấy tại thời điểm nghiên cứu, bệnh Edwardsiellosis chưa được ghi nhận là nguyên nhân gây thiệt hại kinh tế đáng kể ở Brazil hoặc mức độ hiện diện của bệnh vẫn chưa được nhận diện đầy đủ. Trên phạm vi toàn cầu, thiệt hại kinh tế do dịch bệnh trong nuôi trồng thủy sản, bao gồm cả Edwardsiellosis, được ước tính vào khoảng 6 tỷ USD mỗi năm (Maezono và cộng sự, 2025).

Hiện nay, Edwardsiellosis được xem là một trong những mối đe dọa có thể gây tổn thất kinh tế đáng kể cho ngành nuôi trồng thủy sản ở Brazil cũng như trên toàn thế giới. Bệnh có thể gây tỷ lệ chết cao ở cá rô phi, lên đến 40% trong các đợt bùng phát, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng và năng suất của những cá thể sống sót. Những tác động này làm giảm sản lượng thu hoạch và gia tăng tổn thất kinh tế, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và lợi nhuận của hoạt động nuôi cá (Algammal và cộng sự, 2022; Goh và cộng sự, 2023).

Tại Hoa Kỳ, bệnh Edwardsiellosis ở cá da trơn, do E. ictaluri và E. piscicida gây ra, được ghi nhận gây thiệt hại kinh tế trực tiếp từ 3.485–13.320 USD/ha, với tổng tổn thất ước tính lên đến 17,6 triệu USD mỗi năm trên toàn ngành nuôi cá da trơn ở Bắc Mỹ (Kumar và cộng sự, 2024). Trong giai đoạn 2012–2022, tổng thiệt hại tích lũy do bệnh tại Hoa Kỳ đạt khoảng 360 triệu USD (Maezono và cộng sự, 2025). Những tổn thất này không chỉ xuất phát từ cá chết mà còn bao gồm các khoản chi phí phát sinh cho hoạt động điều trị, tăng cường quản lý ao nuôi và triển khai các biện pháp an toàn sinh học. Bên cạnh đó, việc sử dụng kháng sinh để kiểm soát bệnh không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm do tồn dư kháng sinh trong sản phẩm cá (Algammal và cộng sự, 2022; Haenen và cộng sự, 2023). Ngoài ra, nguy cơ lây truyền mầm bệnh từ động vật sang người cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ và tiếp thị sản phẩm thủy sản (Haenen và cộng sự, 2023).

Bên cạnh tỷ lệ chết trong các đợt bùng phát, những cá thể sống sót sau khi nhiễm Edwardsiellosis thường bị ảnh hưởng về tốc độ tăng trưởng, khả năng tăng trọng và hiệu quả sử dụng thức ăn. Tình trạng này có thể kéo dài thời gian nuôi, làm tăng chi phí thức ăn, vận hành và bảo dưỡng, đồng thời làm suy giảm lợi nhuận cũng như hiệu quả đầu tư của cơ sở nuôi (Algammal và cộng sự, 2022; Singh và cộng sự, 2023). Tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, những tác động kinh tế này có thể trở nên nghiêm trọng hơn do nguồn lực tài chính và khả năng tiếp cận các giải pháp kiểm soát dịch bệnh còn hạn chế. Đối với các hộ nuôi quy mô nhỏ, chi phí phát sinh do dịch bệnh có thể vượt quá khả năng chi trả, thậm chí buộc họ phải ngừng hoạt động nuôi trồng thủy sản (Goh và cộng sự, 2023).

Việc chưa có vắc-xin thương mại để phòng bệnh cho thấy vai trò thiết yếu của các biện pháp phòng ngừa và hệ thống cơ sở hạ tầng phù hợp trong việc hạn chế những tổn thất đáng kể đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản (Haenen và cộng sự, 2023; Vishnupriya và cộng sự, 2024). Để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, việc đánh giá đầy đủ chi phí và lợi ích của các biện pháp phòng ngừa cũng như điều trị là rất cần thiết. Tuy nhiên, hiện vẫn còn ít nghiên cứu phân tích một cách toàn diện tác động kinh tế của các biện pháp này. Sự thiếu hụt một khuôn khổ đánh giá thống nhất trong các tài liệu khoa học, đặc biệt đối với chi phí do dịch bệnh gây ra và lợi ích kinh tế từ hoạt động phòng ngừa, đang đặt ra thách thức cho việc xây dựng các chiến lược ứng phó hiệu quả. Bên cạnh đó, không thể áp dụng một bộ thông số cố định cho tất cả các đối tượng nuôi, bởi việc đánh giá cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của từng loài. Các yếu tố như giá trị kinh tế, hệ thống sản xuất và mức độ hiểu biết về những bệnh đặc trưng đều có sự khác biệt đáng kể giữa các loài. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và kiểm soát các đợt bùng phát dịch bệnh ngày càng trở nên quan trọng nhằm giảm thiểu tổn thất và nâng cao hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản (Maezono và cộng sự, 2025).

Bên cạnh những tổn thất trực tiếp do cá chết và suy giảm năng suất, sự hiện diện của E. tarda còn kéo theo nhiều chi phí gián tiếp, bao gồm gia tăng sử dụng kháng sinh, xét nghiệm chẩn đoán trong phòng thí nghiệm, tiêu hủy cá nhiễm bệnh và suy giảm chất lượng sản phẩm thu hoạch. Những khoản chi phí này làm gia tăng gánh nặng tài chính và ảnh hưởng đến lợi nhuận của người nuôi. Đặc biệt, sự xuất hiện của các chủng E. tarda kháng đa thuốc khiến công tác kiểm soát dịch bệnh trở nên phức tạp hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ thất thoát kinh tế do hạn chế lựa chọn điều trị hiệu quả. Nhìn chung, bệnh do E. tarda gây ra không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đe dọa tính khả thi về kinh tế của hoạt động nuôi trồng thủy sản. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết phải đầu tư vào các chiến lược phòng bệnh, quản lý dinh dưỡng và cải thiện quy trình nuôi nhằm kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ hiệu quả sản xuất và hướng đến phát triển ngành nuôi trồng thủy sản bền vững.

7. Các chiến lược kiểm soát bệnh Edwardsiellosis

Việc kiểm soát bệnh Edwardsiellosis cần được xem xét như một quá trình chịu ảnh hưởng của sự tương tác phức tạp và liên tục giữa các yếu tố sinh học, môi trường, pháp lý và kinh tế. Mặc dù nhiều phương pháp thay thế trong quản lý bệnh đã cho thấy tiềm năng, phần lớn bằng chứng hiện có vẫn chủ yếu được thu thập từ các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm hoặc thử nghiệm quy mô nhỏ. Do đó, cần tiến hành đánh giá và xác nhận hiệu quả của các biện pháp này trong điều kiện sản xuất thương mại, nhằm xem xét ảnh hưởng của sự khác biệt về hệ thống nuôi, mật độ thả nuôi, chất lượng nước và quy trình quản lý. Tuy nhiên, việc triển khai các nghiên cứu thực địa vẫn gặp nhiều trở ngại, bao gồm chi phí cao của các thử nghiệm quy mô lớn, thiếu quy trình đánh giá được chuẩn hóa và sự phức tạp của các yêu cầu pháp lý liên quan đến đăng ký, sử dụng phụ gia thức ăn và vắc-xin tại các quốc gia khác nhau. Bên cạnh đó, các phân tích kinh tế, chẳng hạn như đánh giá chi phí – lợi ích và tính khả thi về mặt hậu cần, thường chưa được tích hợp đầy đủ vào các nghiên cứu. Những hạn chế này có thể cản trở việc chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn và làm giảm khả năng ứng dụng các biện pháp can thiệp của người nuôi (Bảng 1).

Bảng 1. Các chiến lược thử nghiệm trong quản lý và điều trị bệnh Edwardsiellosis trong nuôi trồng thủy sản.

Tình trạng kháng kháng sinh, thường trở nên nghiêm trọng hơn do việc sử dụng kháng sinh trước đó, có mối liên hệ chặt chẽ với các yếu tố như căng thẳng kéo dài, mật độ thả nuôi cao, chất lượng nước kém và nhiễm trùng đồng thời. Sự kết hợp của những yếu tố này có thể tạo điều kiện thuận lợi cho Edwardsiella spp. tồn tại và lan truyền trong hệ thống nuôi trồng thủy sản. Đồng thời, các áp lực kinh tế và hạn chế về quy định có thể cản trở việc triển khai những chiến lược kiểm soát thông thường, ảnh hưởng đến tiến độ và định hướng phát triển các phương pháp điều trị mới. Sự xuất hiện của các chủng vi khuẩn có mức độ kháng thuốc cao làm giảm hiệu quả của các liệu pháp điều trị hiện có, tạo điều kiện để nhiễm trùng kéo dài và lan rộng trong hệ thống nuôi (Owatari và cộng sự, 2024; Rocha và cộng sự, 2025; Watts và cộng sự, 2017). Tại một số quốc gia, chẳng hạn như Brazil, việc sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản chịu sự quản lý nghiêm ngặt và chỉ giới hạn ở một số hoạt chất nhất định, bao gồm oxytetracycline và florfenicol (Batista và cộng sự, 2025). Vì vậy, Edwardsiellosis đang trở thành mối quan ngại ngày càng lớn đối với ngành nuôi trồng thủy sản do sự kết hợp giữa tình trạng kháng kháng sinh, các hạn chế pháp lý và những yếu tố bất lợi từ môi trường (Algammal và cộng sự, 2022; Han và cộng sự, 2024; Kumar và cộng sự, 2024; Manzoor và cộng sự, 2023). Trong bối cảnh đó, các giải pháp kiểm soát bệnh theo hướng bền vững, bao gồm vắc-xin, phụ gia thức ăn chức năng, probiotic và các liệu pháp thay thế, ngày càng được quan tâm. Những biện pháp này hướng đến cách tiếp cận phòng bệnh đa chiều, góp phần hạn chế sự phụ thuộc vào kháng sinh và giảm áp lực chọn lọc đối với vi khuẩn (Okasha và cộng sự, 2024; Syaifurrisal và cộng sự, 2024; Wiratama và cộng sự, 2025). Cần lưu ý rằng các yếu tố thúc đẩy sự xuất hiện và lây lan của Edwardsiellosis không tồn tại độc lập mà tương tác với nhau trong một hệ thống phức tạp, ảnh hưởng đến hiệu quả, tính khả thi và khả năng mở rộng của các giải pháp kiểm soát. Do đó, việc xây dựng chiến lược quản lý bệnh cần dựa trên cách tiếp cận toàn diện, kết hợp hiểu biết về đặc điểm sinh học của mầm bệnh với các điều kiện và hạn chế thực tế trong hoạt động nuôi trồng thủy sản thương mại.

Các phương pháp tiếp cận mới, chẳng hạn như liệu pháp thực khuẩn thể, đang thu hút sự quan tâm như những giải pháp thay thế tiềm năng cho kháng sinh trong kiểm soát các bệnh nhiễm khuẩn ở động vật thủy sản. Trong các mô hình nhiễm E. piscicida, liệu pháp thực khuẩn thể được ghi nhận có hiệu quả tương đương florfenicol, đồng thời có khả năng làm giảm mức độ phổ biến của các gen kháng kháng sinh trong môi trường nước. Những kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng của thực khuẩn thể trong kiểm soát bệnh, đồng thời hạn chế nguy cơ gia tăng tình trạng kháng kháng sinh (Han và cộng sự, 2024; Xu và cộng sự, 2022). Xu và cộng sự (2022) báo cáo rằng sự kết hợp hai thực khuẩn thể đặc hiệu với E. piscicida, gồm vB_EpM_ZHS và vB_EpP_ZHX, lần lượt thuộc các họ Myoviridae và Podoviridae, giúp cải thiện hiệu quả điều trị trong cả thí nghiệm in vitro và in vivo. Hỗn hợp thực khuẩn thể này ức chế hiệu quả sự phát triển của vi khuẩn trong điều kiện phòng thí nghiệm, đồng thời làm giảm tỷ lệ chết và tải lượng vi khuẩn khoảng 40% ở cá ngựa vằn (Danio rerio) và cá bơn (Scophthalmus maximus) nhiễm E. piscicida. Ngoài ra, liệu pháp còn thúc đẩy biểu hiện các cytokine liên quan đến đáp ứng miễn dịch, bao gồm yếu tố hoại tử khối u alpha (TNF-α), interleukin-12 (IL-12), interleukin-6 (IL-6) và interleukin-1β (IL-1β), đồng thời làm giảm tình trạng viêm ở ruột và lá lách của cá bơn. Tương tự, Han và cộng sự (2024) cho thấy thực khuẩn thể EPP-1 có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn in vitro và cải thiện đáng kể tỷ lệ sống của cá ngựa vằn in vivo. Hiệu quả điều trị được ghi nhận tương đương với florfenicol, đồng thời hàm lượng gen kháng kháng sinh floR giảm trong chất thải của cá và môi trường nước nuôi. Nhìn chung, các kết quả này cho thấy liệu pháp thực khuẩn thể có tiềm năng trở thành một giải pháp thay thế kháng sinh, góp phần kiểm soát Edwardsiellosis và hạn chế sự lan truyền của các gen kháng kháng sinh trong hệ thống nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, cần tiếp tục đánh giá hiệu quả và tính an toàn của phương pháp này trong điều kiện nuôi thương mại trước khi triển khai rộng rãi.

Các chiến lược bổ sung nhằm kiểm soát Edwardsiellosis bao gồm việc sử dụng các hợp chất có nguồn gốc thực vật (phytobiotics hoặc phytogenics). Những liệu pháp này không chỉ được xem là giải pháp thay thế tiềm năng cho kháng sinh mà còn là thành phần quan trọng trong chiến lược quản lý sức khỏe tổng hợp ở nuôi trồng thủy sản. Việc ứng dụng phytobiotics góp phần hướng đến tính bền vững môi trường, đồng thời đáp ứng những hạn chế về quy định đối với việc sử dụng kháng sinh. Các nghiên cứu cho thấy phytobiotics có thể làm giảm áp lực chọn lọc đối với vi khuẩn gây bệnh, tăng cường đáp ứng miễn dịch của vật chủ và góp phần phá vỡ các vòng phản hồi bất lợi thúc đẩy sự lây lan của dịch bệnh trong hệ thống nuôi thâm canh (Batista và cộng sự, 2025; Korni và cộng sự, 2021; Syaifurrisal và cộng sự, 2024).

Phytobiotics là nhóm hợp chất có hoạt tính sinh học được chiết xuất từ thực vật, có thể bổ sung vào thức ăn hoặc đưa vào môi trường nuôi nhằm cải thiện sức khỏe, tăng trưởng và khả năng chống chịu bệnh của động vật thủy sản (Brum và cộng sự, 2025). Bên cạnh đặc tính kháng khuẩn, các hợp chất này còn được ghi nhận có khả năng cải thiện một số chỉ tiêu huyết học và tỷ lệ sống ở cá nhiễm bệnh, đồng thời hỗ trợ tăng cường chức năng miễn dịch và khả năng kháng bệnh (Goh và cộng sự, 2023; Syaifurrisal và cộng sự, 2024).

Ví dụ, việc bổ sung tinh dầu vỏ chanh (Citrus limon) với các tỷ lệ 0,5%, 0,75% và 1% trong 60 ngày đã góp phần tăng cường đáp ứng miễn dịch và khả năng kháng bệnh do E. tarda ở cá rô phi. Những cải thiện được ghi nhận bao gồm sự gia tăng số lượng tế bào dương tính với nitroblue tetrazolium (NBT) và tổng số bạch cầu, cùng với những thay đổi đáng kể trong hoạt tính lysozyme và myeloperoxidase huyết thanh. Bên cạnh đó, cá được bổ sung tinh dầu C. limon có nồng độ glucose, cholesterol và triglyceride trong huyết thanh giảm, trong khi tổng hàm lượng protein tăng đáng kể. Những thay đổi này góp phần làm giảm tỷ lệ chết sau khi cá bị cảm nhiễm E. tarda (Baba và cộng sự, 2016). Tương tự, Lee và cộng sự (2024) đã thực hiện thử nghiệm cho ăn kéo dài tám tuần trên cá trê châu Phi (Clarias gariepinus) với khẩu phần bổ sung bột nụ hoa Etlingera elatior ở các tỷ lệ 1%, 2%, 3% và 4%. Kết quả cho thấy hiệu suất tăng trưởng và các chỉ tiêu huyết học được cải thiện, thể hiện qua số lượng bạch cầu và hồng cầu, nồng độ hemoglobin và hematocrit đều cao hơn so với nhóm đối chứng. Đặc biệt, khẩu phần chứa 2% và 3% bột E. elatior còn tăng cường hoạt tính của các enzyme chống oxy hóa, bao gồm catalase, glutathione peroxidase và superoxide dismutase. Những cải thiện này góp phần nâng cao khả năng chống chịu bệnh, với tỷ lệ sống tích lũy vượt quá 66% sau khi cá bị cảm nhiễm E. tarda.

Trong một nghiên cứu gần đây, Abdel-Daim và cộng sự (2025) đã đánh giá chiến lược điều chỉnh dinh dưỡng nhằm tăng cường khả năng miễn dịch và sức đề kháng đối với bệnh Edwardsiellosis ở cá rô phi (Oreochromis niloticus). Chiến lược này kết hợp bổ sung hạt thì là đen (Nigella sativa) vào khẩu phần ăn với tỷ lệ 3% và áp dụng chế độ hạn chế cho ăn hai ngày mỗi tuần. Kết quả cho thấy nồng độ cholesterol toàn phần và cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-C) giảm đáng kể ở các nhóm được điều trị. Đặc biệt, nhóm cá vừa được bổ sung hạt thì là đen vừa áp dụng chế độ hạn chế cho ăn có nồng độ cortisol thấp hơn đáng kể, đồng thời nồng độ lysozyme và immunoglobulin M (IgM) tăng cao, cho thấy đáp ứng miễn dịch được cải thiện. Nhìn chung, nghiên cứu ghi nhận chiến lược kết hợp này có hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ chết sau khi cá bị cảm nhiễm E. tarda. Tuy nhiên, do thử nghiệm chỉ đánh giá một mức bổ sung hạt thì là đen duy nhất là 3%, hiệu quả của các mức bổ sung khác vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Các chiến lược ứng dụng hợp chất có nguồn gốc thực vật khác cũng cho thấy nhiều triển vọng trong nuôi trồng thủy sản. Cụ thể, việc sử dụng dịch chiết lá cà ri (Murraya koenigii) ở nồng độ 600 mg/L đã được nghiên cứu trong điều trị bệnh Edwardsiellosis ở cá tai tượng (Osphronemus goramy) (Syaifurrisal và cộng sự, 2024). Bên cạnh đó, tinh dầu quế (Cinnamomum zeylanicum), tràm trà (Melaleuca alternifolia) và cỏ xạ hương (Thymus vulgaris) thể hiện hoạt tính kháng khuẩn mạnh đối với các chủng vi khuẩn gây bệnh phân lập từ cá rô phi (Oreochromis spp.) (Terrazas-Pineda và cộng sự, 2025). Khả năng kháng E. tarda và tỷ lệ sống của cá rô phi cũng được cải thiện khi bổ sung các chiết xuất thảo dược từ tía tô chanh (Melissa officinalis), kinh giới ngọt (Origanum majorana) và cúc La Mã (Matricaria chamomilla) vào khẩu phần ăn trong điều kiện nuôi bằng bể không thay nước (Fadel và cộng sự, 2024). Ngoài ra, việc bổ sung hỗn hợp carvacrol, dầu oregano, 1,8-cineole, thymol, α-pinene, β-pinene, limonene và propylene glycol với các mức 30, 60, 120 và 240 mL/kg thức ăn cho cá rô phi giống cũng được ghi nhận có tác dụng cải thiện các chỉ tiêu sinh lý và miễn dịch (Khalafalaa và cộng sự, 2025). Những kết quả trên cho thấy tiềm năng ứng dụng của các hợp chất có nguồn gốc thực vật như một giải pháp thay thế kháng sinh và các sản phẩm hóa học trong nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững. Bên cạnh hoạt tính kháng khuẩn, đặc tính chống oxy hóa của các hợp chất này còn có thể góp phần cải thiện sức khỏe vật nuôi và hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý hệ thống nuôi. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu để xác định các loại chế phẩm phù hợp, phương pháp sử dụng, liều lượng tối ưu và thời điểm bổ sung thích hợp (Kalaiselvan và cộng sự, 2024). Mặc dù có nhiều triển vọng, khả năng ứng dụng hiệu quả các hợp chất có nguồn gốc thực vật trong nuôi trồng thủy sản thương mại không chỉ phụ thuộc vào hoạt tính sinh học mà còn chịu ảnh hưởng bởi khả năng thích ứng với điều kiện nuôi thực tế. Một trong những thách thức chính là sự biến động về thành phần hóa học của các chế phẩm thực vật và tinh dầu, tùy thuộc vào nguồn nguyên liệu và phương pháp chiết xuất. Ngay cả khi thành phần hóa học đã được xác định, việc tái lập hoặc chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất thương mại vẫn có thể gặp khó khăn nếu chưa xác định rõ các hợp chất hoạt tính sinh học cụ thể chịu trách nhiệm tạo ra những tác động có lợi được ghi nhận ở động vật thủy sinh.

Các chiến lược bổ trợ đang được nghiên cứu bao gồm việc sử dụng probiotic và các chất điều hòa miễn dịch, với tiềm năng ứng dụng trong hỗ trợ điều trị hoặc phòng ngừa bệnh (Ghosh và cộng sự, 2019; Murugaiyan và cộng sự, 2022). Đáng chú ý, Fu và cộng sự (2018) đã chứng minh rằng việc định lượng chính xác mật độ E. tarda trong hệ thống nuôi có thể giúp xác định liều lượng probiotic phù hợp để kiểm soát bệnh Edwardsiellosis. Phương pháp bổ sung probiotic qua thức ăn theo liều lượng được tính toán dựa trên mật độ vi khuẩn gây bệnh đã ngăn chặn hiệu quả sự tiến triển nhanh của bệnh. Kết quả này cho thấy tiềm năng của chiến lược bổ sung probiotic có mục tiêu trong việc nâng cao hiệu quả và tính chủ động của công tác quản lý bệnh (Fu và cộng sự, 2018).

Những kết quả tích cực từ các mô hình nuôi ở những loài thủy sản khác có thể cung cấp cơ sở tham khảo cho việc phát triển các giải pháp kiểm soát bệnh trên cá rô phi. Chẳng hạn, việc bổ sung vi khuẩn probiotic và paraprobiotic Bacillus cereus có khả năng chịu mặn vào khẩu phần ăn đã được chứng minh là cải thiện đáng kể tốc độ tăng trưởng, hoạt tính enzyme và biểu hiện gen liên quan đến đáp ứng miễn dịch ở cá trê châu Phi (Clarias sp.) khi đối mặt với bệnh Edwardsiellosis. Cá được cho ăn khẩu phần bổ sung chế phẩm ở mức 1%, với mật độ tế bào lần lượt là 10⁸ và 10¹⁰ CFU/mL, cho thấy khả năng kháng E. tarda được cải thiện. Hiệu quả này có thể liên quan đến sự gia tăng biểu hiện của các gen miễn dịch IL-1β và MHC-2β sau khi bổ sung chế phẩm vào khẩu phần ăn (Yuhana và cộng sự, 2024).

Tương tự, vi khuẩn thuộc giống Edwardsiella cũng là tác nhân gây bệnh đáng chú ý trong nuôi lươn Nhật Bản (Anguilla japonica) (Fujii và cộng sự, 2024) và cá basa (Pangasius hypophthalmus) (Wiratama và cộng sự, 2025). Ở lươn Nhật Bản, việc bổ sung synbiotic gồm prebiotic 1-kestose kết hợp với probiotic Lactiplantibacillus plantarum FM8 vào khẩu phần ăn đã cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn và làm giảm mật độ vi khuẩn Edwardsiella trong đường ruột của cá. Kết quả này cho thấy tiềm năng của synbiotic trong việc hạn chế nguy cơ mắc bệnh, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả nuôi lươn (Fujii và cộng sự, 2024). Trong khi đó, ở cá basa, việc bổ sung probiotic Bacillus subtilis (100 mL chế phẩm chứa tế bào vi khuẩn với mật độ 1 × 10¹² CFU/kg thức ăn) và các chất chuyển hóa hậu sinh học của vi khuẩn này (100 mL dịch nổi không chứa tế bào/kg thức ăn) đã cải thiện tăng trưởng, tăng cường đáp ứng miễn dịch và nâng cao khả năng kháng bệnh Edwardsiellosis (Wiratama và cộng sự, 2025). Mặc dù một số giải pháp thay thế này vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu và cần được kiểm chứng thêm trong các điều kiện nuôi khác nhau, chúng vẫn mở ra những hướng tiếp cận tiềm năng nhằm giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh và tăng cường hiệu quả kiểm soát bệnh do vi khuẩn trong nuôi trồng thủy sản.

Ví dụ, việc bổ sung gừng và các hạt nano có nguồn gốc từ gừng vào khẩu phần ăn đã được ghi nhận có hiệu quả trong phòng ngừa bệnh Edwardsiellosis và giảm tỷ lệ chết ở cá sau khi nhiễm bệnh (Korni và cộng sự, 2021). Trong khi đó, việc bổ sung các hợp chất monoterpene thymol và carvacrol với hàm lượng 0,4; 0,6 và 0,8 g/kg thức ăn cho thấy hiệu quả trong hỗ trợ điều trị cá nhiễm E. tarda (Batista và cộng sự, 2025). Trong lĩnh vực phát triển vắc-xin, nhiều nghiên cứu đã tập trung vào các dạng vắc-xin bất hoạt, vắc-xin tiểu đơn vị và vắc-xin DNA. Một số ứng viên vắc-xin cho thấy tiềm năng kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh ở cá (Bothammal và cộng sự, 2021; Park và cộng sự, 2012; Xu và Zhang, 2014). Tuy nhiên, vắc-xin thương mại phòng bệnh Edwardsiellosis hiện vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi, trong khi hiệu quả bảo vệ ghi nhận trong điều kiện thực địa còn chưa đồng nhất. Bên cạnh đó, sự thiếu thống nhất về phương pháp nghiên cứu và quy trình thử nghiệm giữa các công trình gây khó khăn cho việc đối chiếu kết quả. Do đó, cần triển khai các thử nghiệm đa trung tâm và xây dựng quy trình nghiên cứu tiêu chuẩn nhằm tạo cơ sở so sánh đáng tin cậy, thu được kết quả nhất quán hơn và hỗ trợ việc ứng dụng các chiến lược này trong hệ thống nuôi cá rô phi thâm canh.

Việc bổ sung probiotic Lactiplantibacillus plantarum với mật độ 10¹² tế bào/kg thức ăn cũng cho thấy triển vọng trong việc giảm tỷ lệ chết và tăng cường đáp ứng miễn dịch ở cá rô phi nhiễm bệnh. Cụ thể, cá được cho ăn khẩu phần bổ sung probiotic trong thời gian từ hai đến bốn tuần có chức năng miễn dịch được cải thiện rõ rệt, đồng thời tỷ lệ sống cao hơn khoảng 16% so với nhóm đối chứng (Sherif và cộng sự, 2021). Tương tự, các chất phụ gia chức năng như Spirulina platensis với hàm lượng 5 và 10 g/kg thức ăn, cùng taurine ngoại sinh ở liều 6,25 và 12,5 mg/con, được ghi nhận có liên quan đến khả năng kháng bệnh tốt hơn, đáp ứng miễn dịch được tăng cường và khả năng phục hồi hành vi bình thường sau khi cá nhiễm E. tarda. Những chất bổ sung này cũng góp phần cải thiện hiệu quả chuyển đổi thức ăn và tình trạng sức khỏe tổng thể của cá (Okasha và cộng sự, 2024; Peng và cộng sự, 2022). Tuy nhiên, mức độ tác động của các biện pháp bổ sung này có sự khác biệt đáng kể giữa các nghiên cứu, chủ yếu do sự không đồng nhất trong thiết kế và phương pháp thí nghiệm (Dawood và cộng sự, 2018; Kuebutornye và cộng sự, 2024; Vijayaram và cộng sự, 2024).

Các yếu tố như liều lượng, dạng bào chế và thời gian bổ sung có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Cụ thể, sự khác biệt về nồng độ bổ sung (CFU/g hoặc g/kg thức ăn), phương pháp phối trộn và sản xuất thức ăn (dạng viên nén hoặc ép đùn; sản xuất thương mại hoặc thủ công), thời gian bổ sung cũng như giai đoạn phát triển của cá đều có thể làm thay đổi đáp ứng miễn dịch. Bên cạnh đó, các nghiên cứu còn có sự khác biệt về chỉ tiêu đánh giá chính. Trong khi một số nghiên cứu tập trung vào tỷ lệ sống, những nghiên cứu khác lại chú trọng đến hoạt tính enzyme chống oxy hóa, mức độ biểu hiện gen hoặc các chỉ tiêu huyết học. Điều này gây khó khăn cho việc so sánh trực tiếp kết quả giữa các công trình.  Sự khác biệt về phương pháp gây nhiễm cũng là một yếu tố cần được xem xét, bao gồm chủng E. tarda được sử dụng, độc lực, liều lượng vi khuẩn, đường gây nhiễm (tiêm, ngâm hoặc đường miệng) và thời điểm gây nhiễm. Những yếu tố này đều có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ chết và các chỉ số đáp ứng miễn dịch của cá. Do đó, cần chuẩn hóa quy trình thí nghiệm và mở rộng các nghiên cứu trong điều kiện nuôi thực tế nhằm cung cấp cơ sở khoa học đáng tin cậy hơn cho việc ứng dụng các giải pháp kiểm soát bệnh trong hệ thống sản xuất thương mại.

Các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát E. tarda trong nuôi cá rô phi khá đa dạng, với hiệu quả và hạn chế khác nhau tùy từng phương pháp. Chẳng hạn, các mức bổ sung chiết xuất Morinda citrifolia (1,0%, 1,5% và 2%) đã được ghi nhận có khả năng tăng cường miễn dịch bẩm sinh, cải thiện hoạt tính lysozyme và giảm tỷ lệ chết ở cá rô phi sau khi nhiễm bệnh. Kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng của chiết xuất M. citrifolia như một biện pháp phòng ngừa, góp phần hạn chế sự phụ thuộc vào kháng sinh và những rủi ro liên quan đến việc sử dụng kháng sinh quá mức (Phumkhachorn và Rattanachaikunsopon, 2025). Tương tự, chiết xuất ethanol từ me (Tamarindus indica) ở nồng độ 50 mg/L đã cho thấy hiệu quả trong điều trị nhiễm E. tarda ở cá rô phi Mozambique (Oreochromis mossambicus). Cá được xử lý bằng chiết xuất trước khi gây nhiễm vi khuẩn đạt tỷ lệ sống tương đối tối đa 90% (Seth và cộng sự, 2021). Cần lưu ý rằng phần lớn các nghiên cứu hiện nay tập trung vào chiến lược phòng bệnh thông qua việc bổ sung các chất phụ gia chức năng vào khẩu phần ăn trong khoảng 30–60 ngày trước khi cá tiếp xúc với mầm bệnh, thay vì đánh giá hiệu quả điều trị khi bệnh đã xuất hiện. Tuy nhiên, Batista và cộng sự (2025) đã xác định liều lượng phù hợp để hỗ trợ điều trị cá khi bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng của Edwardsiellosis. Nhìn chung, các chiến lược dựa trên chất kích thích miễn dịch, probiotic và chiết xuất thực vật là những hướng tiếp cận tiềm năng, có thể góp phần đa dạng hóa các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát Edwardsiellosis theo hướng bền vững.

Nhìn chung, các nghiên cứu về khẩu phần ăn chức năng đã đạt được những kết quả đầy triển vọng trong việc xác định các giải pháp thay thế kháng sinh truyền thống nhằm kiểm soát bệnh trong nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, phần lớn các giải pháp này vẫn chủ yếu được đánh giá trong điều kiện thí nghiệm có kiểm soát, dẫn đến khoảng cách đáng kể giữa hiệu quả thử nghiệm và khả năng ứng dụng trong thực tiễn sản xuất. Điều này cho thấy cần nghiên cứu sâu hơn về mối tương tác giữa các yếu tố môi trường, tỷ lệ mắc bệnh, điều kiện kinh tế và khả năng miễn dịch của vật chủ, bởi những khía cạnh này thường chưa được đánh giá đầy đủ trong các nghiên cứu quy mô nhỏ hoặc trong phòng thí nghiệm. Bên cạnh đó, việc kết hợp các chiến lược dinh dưỡng với quản lý chất lượng nước phù hợp và thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học là yêu cầu cần thiết để kiểm soát dịch bệnh hiệu quả, đồng thời nâng cao tính bền vững về kinh tế và môi trường của hoạt động nuôi cá rô phi.

Chất lượng nước giữ vai trò then chốt trong việc phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm trong nuôi trồng thủy sản (Paredes-Trujillo và Mendoza-Carranza, 2022), đặc biệt là trong các hệ thống nuôi cá rô phi. Sự suy giảm chất lượng nước và mật độ thả nuôi cao là những yếu tố môi trường quan trọng làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh do vi khuẩn ở cá. Các tác nhân gây stress này không chỉ làm suy giảm đáp ứng miễn dịch của vật chủ mà còn có thể hạn chế hiệu quả của các biện pháp can thiệp dinh dưỡng và điều trị. Điều đó cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa công tác quản lý hệ thống nuôi và các chiến lược kiểm soát dịch bệnh. Trong khi đó, ở các thí nghiệm quy mô phòng thí nghiệm, cá thường được nuôi trong điều kiện môi trường được kiểm soát và tiêu chuẩn hóa, với các thông số duy trì ổn định nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng. Vì vậy, những chiến lược không xem xét đầy đủ mối tương tác giữa điều kiện môi trường, sức khỏe vật nuôi và hiệu quả can thiệp có thể cho kết quả thiếu nhất quán khi áp dụng trong điều kiện nuôi thực tế.

Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ amoniac, nitrit, chất hữu cơ và kim loại nặng tăng cao, cùng với tình trạng oxy hòa tan thấp và nhiệt độ nước cao, có mối liên hệ chặt chẽ với sự gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh và tỷ lệ chết ở cá nuôi (Abdel-Latif và cộng sự, 2020; Abdelsalam và cộng sự, 2021; El-Son và cộng sự, 2021; Paredes-Trujillo và Mendoza-Carranza, 2022). Để hạn chế những tác động bất lợi này, các biện pháp như lọc nước, sục khí và giám sát thường xuyên các thông số môi trường được khuyến nghị nhằm giảm stress cho cá, qua đó hạn chế nguy cơ nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng (Abdel-Latif và cộng sự, 2020; Ojwala và cộng sự, 2018; Paredes-Trujillo và Mendoza-Carranza, 2022). Bên cạnh đó, việc ứng dụng các công cụ giám sát DNA môi trường (eDNA) và hệ thống cảnh báo sớm dựa trên các chỉ tiêu chất lượng nước cho thấy tiềm năng cải thiện công tác quản lý và hỗ trợ phát hiện nguy cơ dịch bệnh trước khi xảy ra bùng phát. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng các công nghệ này trong thực tiễn vẫn còn hạn chế (Gomes và cộng sự, 2017; Li và cộng sự, 2009). Mặc dù duy trì chất lượng nước ở mức tối ưu đã được chứng minh là góp phần giảm nguy cơ nhiễm bệnh, việc triển khai đồng bộ và duy trì hiệu quả các biện pháp này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đáng kể cũng như sự phát triển của công nghệ quản lý môi trường.

Mật độ thả nuôi cũng là một yếu tố quan trọng trong quản lý sức khỏe cá rô phi. Mật độ quá cao có thể làm gia tăng stress, hạn chế tăng trưởng và suy giảm chức năng miễn dịch, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của các tác nhân gây bệnh vi khuẩn. Ngược lại, việc điều chỉnh mật độ nuôi phù hợp đã được ghi nhận có tác dụng cải thiện hiệu quả sản xuất, tăng khối lượng cá, nâng cao hiệu quả chuyển đổi thức ăn và tăng cường đáp ứng miễn dịch (ElHady và cộng sự, 2024; Khalil và cộng sự, 2024; Telli và cộng sự, 2014). Bên cạnh việc kiểm soát mật độ, bổ sung probiotic và tinh dầu vào khẩu phần ăn cũng cho thấy hiệu quả trong việc giảm thiểu những tác động bất lợi của stress do nuôi mật độ cao. Các chất bổ sung này có thể thúc đẩy tăng trưởng, cải thiện sức khỏe đường ruột, tăng cường hoạt tính chống oxy hóa và hỗ trợ chức năng miễn dịch (Brum và cộng sự, 2017; ElHady và cộng sự, 2024; Khalil và cộng sự, 2024). Cụ thể, các chủng probiotic như Lactobacillus acidophilus và Bacillus subtilis, cùng với một số loại tinh dầu từ oải hương, húng quế, gừng và bạc hà, đã được ghi nhận có khả năng giảm stress oxy hóa, cải thiện tỷ lệ sống sau khi cá bị nhiễm khuẩn và điều hòa tích cực biểu hiện của các gen liên quan đến đáp ứng miễn dịch (ElHady và cộng sự, 2024; Raslan và cộng sự, 2025). Đáng chú ý, một số nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ sống đạt 100% sau khi gây nhiễm thực nghiệm ở các nhóm cá được bổ sung kết hợp probiotic và tinh dầu (Brum và cộng sự, 2017; Khalil và cộng sự, 2024). Ngoài ra, hỗn hợp tinh dầu (phytobiotics) được báo cáo có hiệu quả phòng ngừa nhiễm khuẩn tương đương với một số loại kháng sinh tổng hợp, đồng thời tránh được nguy cơ thúc đẩy sự phát triển của tình trạng kháng kháng sinh (Rezende và cộng sự, 2021). Nhìn chung, việc duy trì mật độ thả nuôi phù hợp, kết hợp bổ sung probiotic và tinh dầu vào khẩu phần ăn, là hướng tiếp cận tiềm năng nhằm cải thiện sức khỏe cá, hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh và giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh trong nuôi cá rô phi.

Các loại vắc-xin đang được nghiên cứu và thương mại hóa trong nuôi trồng thủy sản được phát triển nhằm giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe, hiệu quả sản xuất và kinh tế, qua đó cải thiện năng suất và phúc lợi của các loài cá nuôi trên toàn thế giới (Rathor và Swain, 2024). Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn cho thấy vắc-xin có khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch và tạo mức độ bảo vệ nhất định ở nhiều loài cá. Các sản phẩm này chủ yếu hướng đến những thách thức quan trọng trong nuôi trồng thủy sản thâm canh, bao gồm kiểm soát bệnh truyền nhiễm, giảm tỷ lệ chết và hạn chế sự phụ thuộc vào kháng sinh.

Một số nghiên cứu đã ghi nhận tiềm năng của các công thức vắc-xin cải tiến trong việc nâng cao khả năng bảo vệ cá trước tác nhân gây bệnh. Cụ thể, protein lai EiCh chứa nhiều epitope được thiết kế thử nghiệm có khả năng kích thích đáp ứng miễn dịch và tạo mức độ bảo vệ một phần, với tỷ lệ sống tương đối đạt 42% ở cá rô phi sông Nile non sau khi bị cảm nhiễm E. ictaluri trong điều kiện thí nghiệm (Machimbirike và cộng sự, 2022). Tương tự, vắc-xin tế bào ma E. tarda cho thấy hiệu quả bảo vệ đáng kể, thể hiện qua hoạt tính diệt khuẩn được tăng cường và nồng độ kháng thể cao hơn so với vắc-xin truyền thống. Những kết quả này cho thấy tiềm năng của các công thức vắc-xin cải tiến trong việc nâng cao hiệu quả bảo vệ vật chủ (Li và cộng sự, 2015; Yan và cộng sự, 2018). Nhìn chung, vắc-xin vẫn là một công cụ quan trọng trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho ngành nuôi trồng thủy sản toàn cầu (Rathor và Swain, 2024). Tuy nhiên, để mở rộng ứng dụng vắc-xin trong nuôi trồng thủy sản, cần giải quyết một số thách thức về kỹ thuật, kinh tế và quản lý. Trước hết, chiến lược tiêm phòng cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm sinh học của từng loài nuôi và tác nhân gây bệnh. Bên cạnh đó, những hạn chế trong công nghệ bào chế, bảo quản và phương pháp đưa vắc-xin vào cơ thể cá cần được khắc phục để bảo đảm hiệu quả sử dụng trong các hệ thống sản xuất khác nhau. Chi phí nghiên cứu, phát triển và sản xuất vắc-xin cũng là một rào cản đáng kể, đặc biệt đối với các mô hình nuôi quy mô nhỏ. Ngoài ra, cần xây dựng hệ thống phân phối và bảo quản phù hợp với điều kiện của từng loại hình trang trại, đồng thời hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến đăng ký, kiểm định và lưu hành vắc-xin.

Kiểm soát hiệu quả bệnh Edwardsiellosis trong nuôi cá rô phi đòi hỏi cách tiếp cận tổng hợp, vừa hạn chế sự phụ thuộc vào kháng sinh, vừa ứng phó với nguy cơ ngày càng gia tăng của tình trạng kháng kháng sinh. Như đã trình bày trong bài tổng quan này, nhiều giải pháp thay thế như hợp chất có nguồn gốc thực vật (phytobiotics), probiotic, thực khuẩn thể (bacteriophages), phụ gia thức ăn chức năng và các ứng viên vắc-xin đang được nghiên cứu đã cho thấy tiềm năng trong việc tăng cường đáp ứng miễn dịch và giảm tỷ lệ chết ở cá. Tuy nhiên, việc ứng dụng rộng rãi các giải pháp này vẫn còn hạn chế do thiếu quy trình nghiên cứu và ứng dụng được chuẩn hóa, cũng như chưa có đủ bằng chứng xác nhận hiệu quả trong điều kiện sản xuất thương mại. Vì vậy, cần triển khai các thử nghiệm đa trung tâm, đánh giá hiệu quả kinh tế và xây dựng quy trình ứng dụng tiêu chuẩn nhằm thúc đẩy việc chuyển giao các công nghệ này vào hệ thống nuôi thâm canh. Khi được kết hợp với quy trình quản lý nuôi phù hợp, các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt và kiểm soát chất lượng nước chặt chẽ, những chiến lược tổng hợp này có thể góp phần kiểm soát Edwardsiellosis hiệu quả, bền vững và khả thi về mặt kinh tế trong hoạt động nuôi trồng thủy sản hiện đại.

8. Tóm lại

Bệnh Edwardsiellosis đang đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động nuôi cá rô phi sông Nile trên toàn thế giới, trong đó có Brazil, do gây tổn thất sản lượng và chịu tác động từ sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố môi trường, điều kiện vệ sinh và kinh tế. Kiểm soát hiệu quả bệnh này đòi hỏi cách tiếp cận tổng hợp, trong đó chú trọng công tác phòng ngừa, tính bền vững và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Bài tổng quan này nhấn mạnh vai trò của hoạt động giám sát liên tục, các biện pháp phòng ngừa chủ động và những giải pháp can thiệp bền vững trong kiểm soát Edwardsiellosis ở cá rô phi.

Công tác giám sát cần kết hợp các phương pháp xét nghiệm truyền thống trong phòng thí nghiệm, như phân lập vi khuẩn và định danh dựa trên đặc điểm kiểu hình, với các kỹ thuật sinh học phân tử như PCR và PCR định lượng thời gian thực (qPCR). Sự kết hợp này cho phép phát hiện sớm vi khuẩn thuộc giống Edwardsiella, qua đó hỗ trợ kiểm soát và hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh khi được tích hợp vào các chương trình giám sát thường xuyên (Abdelsalam và cộng sự, 2023; Kim và cộng sự, 2024). Bên cạnh đó, các công nghệ giám sát tiên tiến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra triển vọng mới trong việc tích hợp và phân tích dữ liệu về môi trường, hoạt động nuôi và hành vi của vật nuôi. Việc theo dõi liên tục các thông số như nhiệt độ, oxy hòa tan, hợp chất nitơ, pH, hàm lượng chất hữu cơ, tốc độ tăng trưởng, hoạt động bắt mồi, tỷ lệ chết và các dấu hiệu lâm sàng có thể cung cấp dữ liệu đầu vào cho các mô hình dự báo nguy cơ dịch bệnh. Mặc dù các mô hình này vẫn đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện, chúng có tiềm năng hỗ trợ nhận diện sớm các nguy cơ và đưa ra biện pháp can thiệp phòng ngừa kịp thời (Mandal và Ghosh, 2024).

Công tác phòng ngừa cần được triển khai dựa trên các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt, bao gồm cách ly cá giống, duy trì vệ sinh, khử trùng thiết bị và kiểm soát việc ra vào trang trại. Song song đó, cần áp dụng các chiến lược nhằm nâng cao khả năng chống chịu bệnh của vật nuôi, chẳng hạn như chọn lọc các dòng cá có khả năng kháng bệnh tốt và triển khai các chương trình cải tiến di truyền (Aly và Fathi, 2024; Carlino-Costa và Belo, 2025; Padros và cộng sự, 2025; Syanya và cộng sự, 2025). Ngoài ra, các giải pháp bổ trợ như probiotic, hợp chất có nguồn gốc thực vật, tinh dầu và vắc-xin có thể được sử dụng một cách phù hợp nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào kháng sinh, đặc biệt trong những giai đoạn nuôi có nguy cơ dịch bệnh cao. Các biện pháp này đã ghi nhận những kết quả tích cực, mặc dù hiệu quả có thể thay đổi tùy theo mô hình nuôi và điều kiện môi trường (Carlino-Costa và Belo, 2025; Padros và cộng sự, 2025; Syanya và cộng sự, 2025; Wright và cộng sự, 2023). Tuy nhiên, kháng sinh vẫn giữ vai trò nhất định trong những trường hợp cần thiết. Việc sử dụng kháng sinh cần dựa trên kết quả chẩn đoán xác định, có sự hướng dẫn của chuyên gia và tuân thủ các nguyên tắc sử dụng có trách nhiệm nhằm duy trì hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh và lan rộng tình trạng kháng kháng sinh (Luthman và cộng sự, 2024).

Kiểm soát bệnh Edwardsiellosis đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu, người nuôi, doanh nghiệp trong ngành, chuyên gia sức khỏe động vật và cơ quan hoạch định chính sách. Trong đó, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tổ chức đào tạo thường xuyên cho người nuôi và xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật và khuyến khích kinh tế, là những yếu tố quan trọng thúc đẩy việc triển khai các chiến lược quản lý bền vững. Sự phối hợp liên ngành và hợp tác giữa các bên liên quan sẽ góp phần phát triển những giải pháp hài hòa giữa hiệu quả kiểm soát dịch bệnh, tính khả thi về kinh tế và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Qua đó, nâng cao khả năng thích ứng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành nuôi trồng thủy sản – lĩnh vực giữ vai trò quan trọng đối với an ninh lương thực toàn cầu.

Theo Danilo Vitor Vilhena Batista, Elenice Martins Brasil, Aline Brum, Maurício Laterça Martins, José Luiz Pedreira Mouriño, Marco Shizuo Owatari

Nguồn: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468550X26000213

Biên dịch: Nguyễn Thị Quyên – Tôm Giống Gia Hoá Bình Minh

Xem thêm:

• Cơ Sở Lý Thuyết Của Dấu Chân Nước: Các Thành Phần, Phạm Vi Và Ứng Dụng Trong Quản Lý Nguồn Nước
• Ảnh Hưởng Của Chất Lượng Nước Đến Sức Khỏe Và Năng Suất Của Cá Và Tôm, Phần 3: Các Hợp Chất Nitơ Amoni, Nitrit Và Nitrat
• Chiến Lược Phòng Ngừa Và Kiểm Soát Nhiễm Trùng Do Vi-Rút Ở Cá Rô Phi