Tóm tắt
Nghiên cứu này nhằm đánh giá tiềm năng sử dụng bột vỏ động vật thân mềm làm nguồn khoáng chất thay thế trong thức ăn thủy sản. Bốn khẩu phần có hàm lượng protein tương đương (32% protein thô) được xây dựng cho cá rô phi (Oreochromis niloticus), bao gồm khẩu phần đối chứng (T1) bổ sung hỗn hợp khoáng chất thương mại và ba khẩu phần thử nghiệm sử dụng bột vỏ ốc bưu vàng (T2), ốc sên sông (T3) và trai nước ngọt (T4) làm nguồn khoáng chất chính. Thử nghiệm cho ăn kéo dài 90 ngày nhằm đánh giá ảnh hưởng của các khẩu phần đến hiệu suất tăng trưởng, đặc tính vật lý của thức ăn, thành phần cơ thể, các chỉ tiêu sinh hóa máu, sức khỏe gan và ruột, cũng như hiệu quả kinh tế.
Kết quả cho thấy hàm lượng khoáng chất khác biệt đáng kể giữa các loại bột vỏ động vật thân mềm (P < 0,05). Hầu hết các đặc tính vật lý của thức ăn không bị ảnh hưởng đáng kể bởi các nghiệm thức (P > 0,05), ngoại trừ chỉ số độ bền viên thức ăn. Các chỉ tiêu tăng trưởng, bao gồm khối lượng cuối cùng, tăng khối lượng, tốc độ tăng trưởng đặc hiệu và tổng sinh khối, đều cao hơn đáng kể ở cá được cho ăn các khẩu phần chứa bột vỏ động vật thân mềm (T2–T4) so với nhóm đối chứng (T1) (P < 0,05). Phân tích thành phần cơ thể ghi nhận sự khác biệt đáng kể về hàm lượng tro giữa các nghiệm thức (P < 0,05), trong đó nhóm đối chứng có giá trị thấp nhất.
Các chỉ tiêu huyết học và sinh hóa máu cũng chịu ảnh hưởng đáng kể của các khẩu phần thử nghiệm (P < 0,05), ngoại trừ một số chỉ tiêu. Cá được cho ăn khẩu phần T1–T3 có cấu trúc mô học ruột tương đối tốt, với thành biểu mô nguyên vẹn, tế bào hình đài phân bố có trật tự, cùng lớp đặc và lớp cơ rõ ràng. Các khẩu phần sử dụng nguồn khoáng chất hữu cơ ảnh hưởng đáng kể đến chiều rộng nhung mao và độ sâu hố tuyến (P < 0,05). Ngoài ra, sức khỏe gan được cải thiện rõ rệt ở nhóm T2, trong khi nhóm T3 và T4 cho thấy tình trạng gan ở mức trung bình so với nhóm đối chứng. Hiệu quả kinh tế cũng được cải thiện đáng kể ở các nhóm sử dụng nguồn khoáng chất hữu cơ (P < 0,05).
Tóm lại, việc bổ sung hỗn hợp khoáng chất có nguồn gốc từ vỏ động vật thân mềm vào khẩu phần ăn của cá rô phi giúp cải thiện đáng kể tăng trưởng, thành phần cơ thể, các chỉ tiêu sinh hóa máu, sức khỏe đường ruột và gan, cũng như hiệu quả kinh tế trong điều kiện nuôi.
1. Giới thiệu
Chi phí thức ăn luôn ở mức cao, là một trong những rào cản kinh tế đáng kể đối với các nhà sản xuất thủy sản, chủ yếu do sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, đặc biệt là các hỗn hợp khoáng chất. Sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài có thể gây ra tổn thất kinh tế đáng kể cho ngành nuôi trồng thủy sản, trong đó chi phí thức ăn chiếm tới 60% tổng chi phí vận hành, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của hoạt động nuôi (Kabir và cộng sự, 2023; Samat và cộng sự, 2024; Mathew và cộng sự, 2025). Mặc dù vấn đề này đặc biệt nghiêm trọng ở một số quốc gia đang phát triển, chi phí thức ăn cao và sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu vẫn là thách thức trên toàn cầu, ảnh hưởng đến các quốc gia sản xuất thủy sản chủ chốt. Các chất dinh dưỡng đa lượng và vi lượng trong thức ăn thủy sản đóng vai trò thiết yếu đối với sự toàn vẹn sinh lý của cá. Các chất dinh dưỡng đa lượng như protein, lipid và carbohydrate cần thiết cho cấu trúc tế bào và các quá trình trao đổi chất (Mohseni và cộng sự, 2022; Abdul Kari, 2025b). Trong khi đó, các chất dinh dưỡng vi lượng, bao gồm khoáng chất và vitamin, có vai trò điều hòa hoạt động enzyme, quá trình trao đổi chất và tình trạng sức khỏe tổng thể (Thyagarajan và cộng sự, 2017; Sayed Ali và cộng sự, 2024). Đặc biệt, khoáng chất góp phần duy trì các chức năng sinh lý và sinh hóa thiết yếu, cần thiết cho vòng đời bình thường của cá (Lall và Kaushik, 2021; Abdul Kari, 2025a). Các công thức thức ăn thủy sản thông thường chủ yếu sử dụng hỗn hợp khoáng chất thương mại nhập khẩu từ các quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia và Việt Nam với chi phí cao (FAO, 2007; Bernadette Tosan Fregene và cộng sự, 2020). Trước áp lực kinh tế này, việc tìm kiếm các nguyên liệu thức ăn đa dạng, sẵn có tại địa phương và có chi phí hợp lý ngày càng được quan tâm (Kari và cộng sự, 2023; Nandi và cộng sự, 2023; Dawood và Kari, 2024; Shimul và cộng sự, 2024). Tuy nhiên, mặc dù vai trò thiết yếu của khoáng chất đã được xác nhận, các nghiên cứu về nguồn khoáng chất hữu cơ thay thế có khả năng thay thế hỗn hợp khoáng chất thương mại mà không ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu suất của cá vẫn còn hạn chế. Những thách thức này cho thấy nhu cầu cấp thiết về các giải pháp thức ăn bền vững, phù hợp với điều kiện địa phương, nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và hỗ trợ sản xuất thủy sản hiệu quả. Trong bối cảnh đó, các nguồn khoáng chất thay thế có tính khả thi về kinh tế từ tài nguyên biển và vùng đầm lầy, chẳng hạn như vỏ động vật thân mềm, đang trở thành hướng nghiên cứu quan trọng nhằm phát triển công thức thức ăn hiệu quả, bền vững và thân thiện với môi trường hơn. Động vật thân mềm hình thành vỏ thông qua quá trình khoáng hóa sinh học được điều hòa về mặt sinh lý và chịu sự chi phối của chất nền ngoại bào (Talham, 2002). Vỏ là vật liệu sinh học tự nhiên, chủ yếu gồm calcium carbonate và chất nền hữu cơ không chứa tế bào, được tiết ra bởi biểu mô màng áo. Vỏ ốc và các sản phẩm phụ từ hoạt động nuôi trai nước ngọt lấy ngọc là những nguồn nguyên liệu tiềm năng để thay thế một phần hoặc hoàn toàn hỗn hợp khoáng chất thương mại trong thức ăn thủy sản (Elegbede và cộng sự, 2022; Chung và cộng sự, 2024; Dernekbaşı và cộng sự, 2025). Trong bối cảnh này, bột vỏ động vật thân mềm có thể trở thành nguồn khoáng chất hữu cơ tiềm năng, góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt khoáng chất, đồng thời thúc đẩy việc sử dụng tài nguyên theo hướng bền vững và tiết kiệm chi phí trong ngành thức ăn thủy sản. Bên cạnh đó, việc phát triển các thành phần khoáng chất từ vỏ động vật thân mềm là một giải pháp thay thế hấp dẫn nhờ nguồn nguyên liệu sẵn có rộng rãi và chi phí thấp (Karthick Rajan và cộng sự, 2024). Đặc biệt, vỏ của ốc bưu vàng, ốc sên sông và trai nước ngọt được ghi nhận chứa hàm lượng đáng kể các khoáng chất thiết yếu, bao gồm calcium, phosphorus, magnesium, zinc và selenium (Elegbede và cộng sự, 2022; Potortì và cộng sự, 2024). Những khoáng chất này đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng, hình thành xương, chức năng miễn dịch và khả năng kháng bệnh ở cá và động vật giáp xác (Muralisankar và cộng sự, 2022). Mặc dù việc bổ sung khoáng chất đã được chứng minh có thể cải thiện tăng trưởng, tình trạng sức khỏe, khả năng chống oxy hóa, phản ứng miễn dịch và sức đề kháng ở các loài thủy sinh (Truong và cộng sự, 2020; Amir và cộng sự, 2021; Jiao và cộng sự, 2021; Xu và cộng sự, 2021; Tseng và cộng sự, 2025; Wu và cộng sự, 2025), vẫn còn khoảng trống đáng kể về ứng dụng thực tiễn của vỏ động vật thân mềm như một nguồn khoáng chất hữu cơ trong nuôi trồng thủy sản.
Cá rô phi (Oreochromis niloticus) là loài cá nước ngọt ăn tạp có giá trị kinh tế cao, được nuôi phổ biến trên toàn cầu và được người tiêu dùng ưa chuộng. Tuy nhiên, chất lượng thức ăn chưa đảm bảo và hệ thống nuôi chưa được tối ưu hóa vẫn là những thách thức đáng kể, ảnh hưởng đến cả chất lượng và sản lượng cá rô phi trong nuôi trồng thủy sản quy mô lớn (Dawood và Kari, 2024; Kabir và cộng sự, 2024). Để góp phần giải quyết những vấn đề này, nghiên cứu hiện tại đánh giá việc bổ sung khoáng chất hữu cơ có nguồn gốc từ vỏ động vật thân mềm vào khẩu phần ăn của cá rô phi, đồng thời khảo sát ảnh hưởng của chúng đến tăng trưởng và sức khỏe tổng thể của cá. Vỏ động vật thân mềm sau khi nghiền thành bột mịn có diện tích bề mặt lớn hơn, từ đó có thể tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giải phóng và hấp thu khoáng chất trong đường tiêu hóa. Khả năng cung cấp và hấp thu khoáng chất được cải thiện có thể góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất. Vì vậy, nghiên cứu này hướng đến việc bổ sung bằng chứng khoa học về tiềm năng sử dụng vỏ động vật thân mềm làm nguồn khoáng chất hữu cơ, thông qua đánh giá có hệ thống ảnh hưởng của chúng đến tăng trưởng, thành phần cơ thể, các chỉ tiêu sinh hóa máu, sức khỏe đường ruột và gan, cũng như hiệu quả kinh tế trong nuôi cá rô phi.
2. Chuẩn bị nghiên cứu
2.1. Đạo đức động vật
Các quy trình thí nghiệm trong nghiên cứu này được thực hiện theo tiêu chuẩn cao, tuân thủ các thực hành tốt nhất trong việc xử lý động vật. Sự chấp thuận về mặt đạo đức đã được cấp bởi Ủy ban Đạo đức Động vật của Đại học Nông nghiệp Sylhet (mã phê duyệt: SAU/291/283/24). Thiết kế nghiên cứu và báo cáo cũng tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn ARRIVE (Nghiên cứu động vật: Báo cáo các thí nghiệm trên động vật sống), và tất cả các phương pháp đều được thực hiện tuân thủ các hướng dẫn và quy định có liên quan.
2.2. Thu thập và chăm sóc cá
700 cá rô phi (Oreochromis niloticus), có trọng lượng trung bình ban đầu là 2,85 ± 0,05 g, được mua từ một trại giống thương mại và vận chuyển đến Phòng thí nghiệm Nuôi trồng Thủy sản tại Đại học Nông nghiệp Sylhet. Sau khi đến nơi, cá được trải qua giai đoạn thích nghi 14 ngày trong bể cá 1000 L. Trong thời gian thích nghi, chúng được cho ăn thức ăn thương mại (Nourish Fish Feed Limited; 32% protein thô, 6% lipid thô) hai lần mỗi ngày cho đến khi no. Trước giai đoạn thí nghiệm, 360 con cá được cân riêng lẻ và phân bổ ngẫu nhiên vào 12 bể 100 L (30 con cá mỗi bể), theo thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên với bốn nghiệm thức, mỗi nghiệm thức được lặp lại hai lần. Chất lượng nước được duy trì ổn định trong suốt thí nghiệm ở các mức sau: nhiệt độ (29,87 ± 0,42 °C), độ pH (7,01 ± 0,12), oxy hòa tan (5,08 ± 0,13 mg/L) và amoniac (<0,1 mg/L).
2.3. Chuẩn bị khoáng chất hữu cơ
Ba loài động vật thân mềm có vỏ được thu thập tại địa phương ([Hình 1]), gồm ốc bươu vàng (Pomacea maculata), ốc sông (Viviparus viviparus) và trai nước ngọt (Lamellidens marginalis), tại khu vực haor thuộc tỉnh Sylhet. Sau khi thu thập, vỏ của các loài được phân loại và làm sạch kỹ lưỡng nhằm loại bỏ tạp chất, sau đó phơi khô dưới ánh nắng trực tiếp. Vỏ khô được nghiền thành bột mịn bằng máy nghiền vỏ (Bright Sail; Model: BSC-200) theo quy trình đã được thiết lập. Bột vỏ sau xử lý được sử dụng làm nguồn khoáng chất hữu cơ trong thức ăn cho cá thí nghiệm ([Hình 2]). Để duy trì chất lượng phục vụ các phân tích và quá trình sử dụng tiếp theo, bột vỏ được bảo quản trong các túi nhựa kín.
![Phần 1: Khả Năng Sử Dụng Bột Vỏ Động Vật Thân Mềm Làm Nguồn Khoáng Chất Hữu Cơ Trong Khẩu Phần Ăn Của Cá Rô Phi: Ảnh Hưởng Đến Sự Tăng Trưởng Và Tình Trạng Sức Khỏe, Sinh Lý Cơ Thể Và Hiệu Quả Kinh Tế Ba loài động vật thân mềm có vỏ được thu thập tại địa phương ([Hình 1]), gồm ốc bươu vàng (Pomacea maculata), ốc sông (Viviparus viviparus) và trai nước ngọt (Lamellidens marginalis), tại khu vực haor thuộc tỉnh Sylhet.](https://binhminhbba.com/wp-content/uploads/2026/11/oc.jpg)
Hàm lượng khoáng chất trong các mẫu vỏ được xác định qua ba lần phân tích lặp lại theo phương pháp của AOAC (Helrich, 1990). Cụ thể, khoảng 5 g bột vỏ của mỗi mẫu được cân chính xác vào chén nung, sau đó sấy trong tủ sấy ở 105 °C trong 24 giờ để xác định khối lượng khô. Tiếp theo, các mẫu được nung trong lò ở 550 °C qua đêm để thu tro thô. Phần tro thu được được hòa tan bằng 5 mL axit nitric đậm đặc (65%) trong 2 phút, sau đó để nguội đến nhiệt độ phòng. Dung dịch sau hòa tan được lọc qua giấy lọc Whatman số 41 và định mức đến thể tích cuối cùng 25 mL bằng axit nitric 65%. Khoảng 10 mL dung dịch đã chuẩn bị được chuyển vào ống nghiệm polypropylene để phân tích nguyên tố bằng phương pháp quang phổ phát xạ quang học plasma cảm ứng (ICP-OES) trên thiết bị PerkinElmer (Hoa Kỳ). Hàm lượng các nguyên tố đa lượng và vi lượng gồm phốt pho, kali, kẽm, đồng, sắt, mangan, canxi, magiê và crom được xác định. Mẫu trắng (axit nitric 65%) được phân tích đồng thời trong mỗi đợt phân tích. Nồng độ các nguyên tố trong mẫu vỏ được xác định bằng cách đối chiếu với dung dịch chuẩn đa nguyên tố (PerkinElmer AVIO 200, Waltham, Hoa Kỳ).
2.4. Công thức khẩu phần ăn và thử nghiệm cho ăn
Bảng 1 trình bày chi tiết thành phần nguyên liệu và thành phần hóa học cơ bản của các công thức thức ăn thử nghiệm. Bốn khẩu phần có cùng hàm lượng protein thô (32%) được phối chế với các nguồn khoáng chất khác nhau. Trong đó, khẩu phần đối chứng (T1) sử dụng hỗn hợp khoáng chất thương mại, còn ba khẩu phần thử nghiệm lần lượt bổ sung bột vỏ ốc bươu (Pomacea maculata) (T2), bột vỏ ốc sông (Viviparus viviparus) (T3) và bột vỏ trai nước ngọt (Lamellidens marginalis) (T4) làm nguồn khoáng chất hữu cơ. Sau khi phối trộn, các nguyên liệu được nghiền mịn và đồng nhất hóa bằng cách trộn kỹ, sau đó ép thành viên thức ăn có đường kính 2 mm bằng máy ép viên. Viên thức ăn thành phẩm được sấy ở 40 °C trong 8 giờ, đóng gói trong các túi kín khí đã dán nhãn và bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát cho đến khi tiến hành thí nghiệm cho ăn. Thành phần hóa học cơ bản của các khẩu phần đã phối chế được phân tích ba lần theo phương pháp của AOAC (Helrich, 1990).
Bảng 1. Chuẩn bị khẩu phần ăn và phân tích thành phần dinh dưỡng (% chất khô).
| Thành phần (g/100 g) | Khẩu phần ăn (% khoáng chất hữu cơ) | |||
| T1 | T2 | T3 | T4 | |
| Bột cá Đan Mạch | 38 | 38 | 38 | 38 |
| Bột đậu nành | 22 | 22 | 22 | 22 |
| Cám gạo | 10 | 10 | 10 | 10 |
| Cám lúa mì | 10 | 10 | 10 | 10 |
| Bột mì | 8 | 8 | 8 | 8 |
| Dầu đậu nành | 3 | 3 | 3 | 3 |
| Dầu cọ | 3 | 3 | 3 | 3 |
| Hỗn hợp khoáng chất thương mại b | 3 | 0 | 0 | 0 |
| Ốc bưu vàng | 0 | 3 | 0 | 0 |
| Ốc sông | 0 | 0 | 3 | 0 |
| Trai nước ngọt | 0 | 0 | 0 | 3 |
| Chất kết dính | 2 | 2 | 2 | 2 |
| Vitamin | 1 | 1 | 1 | 1 |
| Tổng cộng | 100 | 100 | 100 | 100 |
| Chi phí nguyên liệu đầu vào (USD/ tấn) | 1093,33 | 1046,43 | 1046,43 | 1046,43 |
| Thành phần | ||||
| Độ ẩm | 9,97 | 10.03 | 9,99 | 10.13 |
| Protein thô | 32,09 | 32.13 | 32,19 | 32,00 |
| Chất béo thô | 8,91 | 8,79 | 8,75 | 8,90 |
| Tro thô | 10,91 | 11.21 | 11.29 | 11.03 |
| Chiết xuất không chứa nitơ | 39,04 | 39,30 | 39,46 | 39,39 |
a Bột cá Đan Mạch (Protein thô: 63,01%; lipid thô: 8,70%; tro thô: 17,12% và độ ẩm: 9,98%)
b Vitamin C, KCl: 90; KI: 0,04; CaHPO₄·2H₂O: 500; NaCl: 40; CuSO₄·5H₂O: 3; ZnSO₄·7H₂O: 4; CoSO₄: 0,02; FeSO₄·7H₂O: 20; MnSO₄·H₂O: 3; CaCO₃: 215; Mg(OH)₂: 124; Na₂SeO₃: 0,03; NaF: 1.
2.5. Thành phần khoáng chất của các loại vỏ
Thành phần khoáng chất của các loại bột vỏ được trình bày trong Bảng 2. Kết quả phân tích thống kê cho thấy hàm lượng khoáng chất khác biệt có ý nghĩa giữa các loại bột vỏ (P < 0,05). Cụ thể, RS có hàm lượng phốt pho (P), kali (K) và kẽm (Zn) cao nhất, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (P < 0,05). Trong khi đó, GFWS có hàm lượng sắt (Fe), mangan (Mn), canxi (Ca), magiê (Mg) và crom (Cr) cao hơn đáng kể so với các nguồn còn lại. Ngoài ra, hàm lượng trung bình của kẽm (Zn), canxi (Ca) và magiê (Mg) trong FWM thấp hơn đáng kể so với các nguồn khoáng chất khác (P < 0,05).
Bảng 2. Thành phần khoáng chất của các nguyên liệu thử nghiệm được sử dụng trong công thức thức ăn chăn nuôi thử nghiệm (n = 3).
| Khoáng chất (mg/g) | Ốc bưu vàng (GFWS) | Ốc sông (RS) | Trai nước ngọt (FWM) |
| P | 123,83 ± 4,25 b | 192,83 ± 3,55 năm | 191,50 ± 3,28 a |
| K | 411,50 ± 5,41 c | 531,17 ± 3,25 a | 421,03 ± 4,08 b |
| Zn | 59,20 ± 1,54 b | 76,33 ± 4,07 a | 45,00 ± 1,32 độ C |
| Cu | 3,62 ± 0,16 c | 3,94 ± 0,12 b | 4,71 ± 0,15 a |
| Fe | 112,50 ± 5,77 a | 101,13 ± 22,59 b | 103,20 ± 3,25 b |
| Mn | 3,30 ± 0,08 a | 1,21 ± 0,07 c | 1,43 ± 0,05 b |
| Ca | 26,73 ± 0,64 a | 21,43 ± 0,61 b | 16,33 ± 0,50 c |
| Mg | 18,50 ± 0,30 a | 13,30 ± 0,66 b | 11,13 ± 0,65 c |
| Cr | 2,18 ± 0,10 a | 1,63 ± 0,04 b | 1,71 ± 0,04 b |
Các giá trị được biểu thị dưới dạng giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn (n = 3). P: Phốt pho; K: Kali; Zn: Kẽm; Cu: Đồng; Fe: Sắt; Mn: Mangan; Ca: Canxi; Mg: Magiê; và Cr: Crom. Các chỉ số trên khác nhau trong mỗi hàng biểu thị sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05).
2.6. Các thông số vật lý của khẩu phần ăn
Các đặc tính vật lý của khẩu phần ăn thử nghiệm được đánh giá ba lần, sử dụng các phương pháp và công thức đã được thiết lập, được điều chỉnh từ Nandi et al. (2023) . Các thông số sau đây đã được đánh giá:
i. Chỉ số độ bền viên nén (%) = 100 × (Khối lượng thức ăn còn lại trên sàng sau một khoảng thời gian đảo trộn nhất định / Khối lượng ban đầu của thức ăn).
ii. Độ ổn định trong nước (%) = 100 × (Khối lượng viên thức ăn còn nguyên vẹn sau khi tiếp xúc với nước / Khối lượng ban đầu của thức ăn dạng viên).
iii. Độ nổi (%) = 100 × (Lượng thức ăn nổi trung bình trong cốc sau một khoảng thời gian nhất định / Lượng thức ăn trung bình ban đầu).
2.7. Đánh giá hiệu quả tăng trưởng
Vào cuối thí nghiệm cho ăn, cá từ mỗi bể thí nghiệm được thu thập và gây mê bằng MS 222. Sau đó, tổng sinh khối của cá trong mỗi bể được ghi lại. Từ mỗi bể, khoảng 10 con cá được chọn ngẫu nhiên để đo riêng lẻ trọng lượng cơ thể và chiều dài toàn thân. Các chỉ số hiệu suất tăng trưởng của cá rô phi sông Nile sau đó được tính toán bằng các công thức sau:
i. Tỷ lệ sống (%) = (100 × Số cá sống) / Tổng số cá ban đầu
ii. Tăng trọng (%) = (100 × (Cân nặng cuối – Cân nặng ban đầu)) / Cân nặng ban đầu
iii. Tốc độ tăng trưởng cụ thể (%/ngày) = (100 × (ln (Trọng lượng cuối) – ln (Trọng lượng ban đầu)) / Thời gian thí nghiệm (ngày)
iv. Tổng lượng sinh khối tăng thêm (kg) = Khối lượng sinh khối cuối kỳ – Khối lượng sinh khối ban đầu
v. Tỷ lệ chuyển đổi thức ăn (FCR) = Tổng lượng thức ăn tiêu thụ / Tăng trọng lượng sống
vi. Tỷ lệ hiệu quả protein (PER) = Tăng trọng lượng sống / Tổng lượng protein thô hấp thụ
2.8. Phân tích thành phần dinh dưỡng toàn thân cá
Thành phần hóa học cơ bản của cá rô phi được phân tích ba lần theo phương pháp AOAC (Helrich, 1990). Cụ thể, năm cá thể được chọn ngẫu nhiên từ mỗi bể thí nghiệm và bảo quản ở −20 °C cho đến khi tiến hành phân tích. Hàm lượng protein thô được xác định bằng phương pháp Kjeldahl, trong đó hàm lượng nitơ được chuyển đổi thành protein với hệ số 6,25. Hàm lượng lipid thô được xác định bằng phương pháp chiết xuất n-hexane sử dụng thiết bị Soxhlet. Hàm lượng tro được xác định bằng cách nung mẫu ở 550 °C trong 6 giờ, trong khi hàm lượng ẩm được xác định bằng cách sấy mẫu ở 105 °C trong 24 giờ.
2.9. Đánh giá các chỉ số huyết học và sinh hóa
Các chỉ tiêu huyết học và sinh hóa được xác định dựa trên quy trình do Abdul Kari và cộng sự (2021) mô tả, có điều chỉnh một số chi tiết cho phù hợp với nghiên cứu. Sau 90 ngày thử nghiệm dinh dưỡng, bảy cá thể từ mỗi bể được gây mê bằng MS-222 với nồng độ 0,1 g/L. Mẫu máu (150 μL) được thu từ tĩnh mạch đuôi của từng cá thể bằng ống tiêm 1 mL có chứa heparin. Sau khi thu, mẫu máu được chuyển ngay vào ống nghiệm chứa chất chống đông EDTA K3 để bảo quản và phục vụ các phân tích tiếp theo. Các chỉ tiêu huyết học được xác định bằng máy phân tích huyết học tự động (Mythic 18 Vet, Corway Diagnostics, Hoa Kỳ), bao gồm: số lượng bạch cầu (WBC), tế bào lympho (LYM), tế bào đơn nhân (MON), bạch cầu ái toan (EOS), bạch cầu ái kiềm (BAS), bạch cầu hạt (GRA), số lượng hồng cầu (RBC), hematocrit (HCT), hemoglobin (HGB), thể tích trung bình hồng cầu (MCV), lượng hemoglobin trung bình trong một hồng cầu (MCH), nồng độ hemoglobin trung bình trong hồng cầu (MCHC), thể tích trung bình tiểu cầu (MPV), độ phân bố kích thước hồng cầu (RDW), số lượng tiểu cầu (PLT), procalcitonin (PCT) và độ phân bố kích thước tiểu cầu (PDW). Phần mẫu máu còn lại được ly tâm ở tốc độ 3.000 vòng/phút trong 15 phút để tách huyết thanh. Huyết thanh sau đó được chia thành các phần nhỏ và bảo quản ở −20°C cho đến khi tiến hành phân tích sinh hóa. Đối với các chỉ tiêu sinh hóa, khoảng 300 μL huyết thanh được cho vào các hộp chứa thuốc thử (IDEXX, Hoa Kỳ) và phân tích bằng máy phân tích sinh hóa VetTest (IDEXX, Hoa Kỳ).
2.10. Mô bệnh học ruột giữa và gan
Để phục vụ phân tích mô học, bốn con cá được lựa chọn ngẫu nhiên từ mỗi bể thí nghiệm và cho nhịn ăn trong 72 giờ nhằm đảm bảo loại bỏ hoàn toàn phân và các hạt thức ăn khó tiêu còn tồn đọng trong đường tiêu hóa. Sau khi được gây mê bằng MS-222, mô ruột giữa và gan được thu thập thông qua đường mổ bụng, sau đó nhanh chóng cố định trong dung dịch formalin đệm trung tính 10%. Tiếp theo, các mẫu mô đã cố định được xử lý theo quy trình mô học, bao gồm khử nước lần lượt qua các nồng độ ethanol, làm trong bằng xylene và đúc trong sáp paraffin. Các lát cắt mô có độ dày 6–7 μm được chuẩn bị bằng máy cắt mô, đặt lên các lam kính đã được dán nhãn và nhuộm bằng Hematoxylin và Eosin (H&E) để quan sát cấu trúc mô dưới kính hiển vi quang học (Leica DMIL-LED, Đức). Hình ảnh hiển vi của các vùng ruột giữa và gan đại diện được ghi nhận bằng hệ thống phân tích hình ảnh sử dụng phần mềm Cellsens (phiên bản 1.18, 64-bit, Hà Lan), nhằm đánh giá và ghi lại chi tiết đặc điểm hình thái của mô. Bên cạnh đó, các chỉ tiêu hình thái ruột, bao gồm chiều dài, chiều rộng nhung mao và độ sâu hố tuyến, được đo lường bằng phần mềm phân tích hình ảnh ImageJ (Wayne Rasband).
2.11. Phân tích kinh tế
Phân tích hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi cá rô phi sử dụng khẩu phần ăn đối chứng và khẩu phần ăn thử nghiệm được thực hiện theo phương pháp của Suma và cộng sự (2023). Các công thức tính toán được áp dụng trong nghiên cứu bao gồm:
i. Tổng sản lượng, TY (Kg/m³) = Tổng lượng sinh khối thu được / Thể tích bể
ii. Chi phí thức ăn chăn nuôi, FFC (USD/kg) = FCR x Chi phí nguyên liệu thô cho các khẩu phần ăn thử nghiệm
iii. Doanh thu trang trại, FR = TY x 2,39 [Lưu ý: FR được tính toán dựa trên giá bán tại trang trại ước tính của cá rô phi sông Nile là 2,39 USD/kg]
iv. Lợi nhuận thô của trang trại, FRM ((USD/ m 3) = FR – (TY x FFC)
v. Lợi tức đầu tư, ROI (%) = 100 x [FRM/ (TY x FFC)]
2.12. Phân tích thống kê
Các phân tích thống kê được thực hiện bằng phần mềm IBM SPSS Statistics, phiên bản 26.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA), chạy trên nền tảng Windows. Để đánh giá tác động của các nhgiệm thức khác nhau lên từng biến định lượng, dữ liệu được phân tích bằng phương pháp ANOVA một chiều. Khi phát hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p < 0,05), phép thử khoảng đa bội Duncan được áp dụng để so sánh từng cặp trung bình sau khi phân tích. Tất cả các kết quả được trình bày dưới dạng giá trị trung bình kèm theo độ lệch chuẩn tương ứng (trung bình ± SD).
..Còn tiếp…
Theo Muhammad Anamul Kabir, Md Ahmed Hussain, Shishir Kumar Nandi, Dipto Saha, Asma Begum, Subrina Khatun, Mohammed Mahbub Iqbal, Zulhisyam Abdul Kari, El-Sayed Hemdan Eissa, Muhammad Asif Raza, Albaris B. Tahiluddin, Mohamad Nor Azra, Hien Van Doan
Biên dịch: Nguyễn Thị Quyên – Tôm Giống Gia Hoá Bình Minh
Xem thêm:
- Cơ Sở Lý Thuyết Của Dấu Chân Nước: Các Thành Phần, Phạm Vi Và Ứng Dụng Trong Quản Lý Nguồn Nước
- Sinh Học Âm Thanh Tôm: Những Hiểu Biết Mới Về Hành Vi Ăn Uống Và Nuôi Trồng Thủy Sản Chính Xác
- Hàm Lượng Vitamin E Trong Khẩu Phần Ăn Của Cá Rô Phi Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Phi Lê
English
中文 (中国)
SẢN PHẨM PHỤC VỤ NỀN NÔNG NGHIỆP XANH
TIN TỨC NỔI BẬT
Phần 1: Khả Năng Sử Dụng Bột Vỏ Động Vật Thân Mềm Làm Nguồn Khoáng Chất Hữu Cơ Trong Khẩu Phần Ăn Của Cá Rô Phi: Ảnh Hưởng Đến Sự Tăng Trưởng Và Tình Trạng Sức Khỏe, Sinh Lý Cơ Thể Và Hiệu Quả Kinh Tế
Tóm tắt Nghiên cứu này nhằm đánh giá tiềm năng sử dụng bột vỏ động [...]
Th11
Phần 3: Việc Bổ Sung Tảo Xoắn Và Hạt Thì Là Đen Vào Khẩu Phần Ăn Giúp Giảm Thiểu Căng Thẳng Do Nhiệt Độ Quá Cao Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus)
4. Thảo luận Cá là động vật biến nhiệt, phụ thuộc chặt chẽ vào môi [...]
Th11
Phần 2: Việc Bổ Sung Tảo Xoắn Và Hạt Thì Là Đen Vào Khẩu Phần Ăn Giúp Giảm Thiểu Căng Thẳng Do Nhiệt Độ Quá Cao Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus)
3. Kết quả 3.1. Hiệu suất tăng trưởng và thể lực cá thể Sau 35 [...]
Th11
Phần 1: Việc Bổ Sung Tảo Xoắn Và Hạt Thì Là Đen Vào Khẩu Phần Ăn Giúp Giảm Thiểu Căng Thẳng Do Nhiệt Độ Quá Cao Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus)
Tóm tắt Biến đổi khí hậu toàn cầu làm gia tăng nhiệt độ bề mặt [...]
Th11
Phần 3: Bệnh Edwardsiellosis Trong Nuôi Cá Rô Phi: Tác Động, Thách Thức Và Những Đổi Mới Để Kiểm Soát Bền Vững
6. Thách thức kinh tế Tại Brazil, Tavares-Dias và Martins (2017) ước tính thiệt hại [...]
Th11
Phần 2: Bệnh Edwardsiellosis Trong Nuôi Cá Rô Phi: Tác Động, Thách Thức Và Những Đổi Mới Để Kiểm Soát Bền Vững
3. Phương pháp phát hiện và chẩn đoán E. tarda được xem là một tác [...]
Th11
Phần 1: Bệnh Edwardsiellosis Trong Nuôi Cá Rô Phi: Tác Động, Thách Thức Và Những Đổi Mới Để Kiểm Soát Bền Vững
Tóm tắt Nuôi trồng thủy sản thường xuyên đối mặt với nguy cơ bùng phát [...]
Th11
Phần 3: Bột Vỏ Cam Được Sử Dụng Như Một Chất Bổ Sung Thức Ăn Chức Năng, Giúp Giảm Thiểu Tác Động Của Kim Loại Nặng Và Tăng Cường Hiệu Suất Tăng Trưởng, Khả Năng Miễn Dịch Và Tình Trạng Chống Oxy Hóa Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus) Con Được Nuôi Trong Nước Bị Ô Nhiễm Kim Loại Nặng
4. Thảo luận Các thành phần cấu trúc của tế bào thực vật, đặc biệt [...]
Th11
Phần 2: Bột Vỏ Cam Được Sử Dụng Như Một Chất Bổ Sung Thức Ăn Chức Năng, Giúp Giảm Thiểu Tác Động Của Kim Loại Nặng Và Tăng Cường Hiệu Suất Tăng Trưởng, Khả Năng Miễn Dịch Và Tình Trạng Chống Oxy Hóa Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus) Con Được Nuôi Trong Nước Bị Ô Nhiễm Kim Loại Nặng
3. Kết quả 3.1. Tác dụng làm giảm sự hấp thụ kim loại nặng Tất [...]
Th11
Phần 1: Bột Vỏ Cam Được Sử Dụng Như Một Chất Bổ Sung Thức Ăn Chức Năng, Giúp Giảm Thiểu Tác Động Của Kim Loại Nặng Và Tăng Cường Hiệu Suất Tăng Trưởng, Khả Năng Miễn Dịch Và Tình Trạng Chống Oxy Hóa Ở Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus) Con Được Nuôi Trong Nước Bị Ô Nhiễm Kim Loại Nặng
Tóm tắt Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của bột vỏ cam (orange [...]
Th11
Phần 3: Tác Dụng Của Bột Sâm Đại Hành Eleutherine bulbosa Đối Với Khả Năng Sinh Sản, Hiệu Suất Tăng Trưởng, Hệ Vi Sinh Vật Đường Ruột Và Khả Năng Kháng Bệnh Của Ấu Trùng Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus) Chống Lại Nhiễm Trùng Aeromonas hydrophila
4. Thảo luận 4.1.Estradiol và hormone vitellogenin E. bulbosa chứa nhiều hợp chất hoạt tính [...]
Th10
Phần 2: Tác Dụng Của Bột Sâm Đại Hành Eleutherine bulbosa Đối Với Khả Năng Sinh Sản, Hiệu Suất Tăng Trưởng, Hệ Vi Sinh Vật Đường Ruột Và Khả Năng Kháng Bệnh Của Ấu Trùng Cá Rô Phi (Oreochromis niloticus) Chống Lại Nhiễm Trùng Aeromonas hydrophila
3. Kết quả 3.1. Estradiol và hormone vitellogenin Việc bổ sung bột E. bulbosa đã [...]
Th10