Bệnh Đốm Trắng Trên Cua: Dấu Hiệu Nhận Biết Và Phòng Ngừa Hiệu Quả

Bệnh đốm trắng là một trong những bệnh nguy hiểm đối với ngành nuôi trồng thủy sản, bên cạnh tôm, cua cũng là đối tượng có khả năng nhiễm bệnh, gây thiệt hại nặng nề về kinh tế cho người nuôi tại Trung Quốc, Philippines, Bangladesh và Việt Nam.

Hiện nay vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu đối với bệnh đốm trắng trên cua. Do đó, cần chủ động áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh tổng hợp để bảo vệ sức khỏe cua nuôi.

Tác nhân gây bệnh

Bệnh đốm trắng trên cua do virus đốm trắng (White Spot Syndrome Virus – WSSV) gây ra. Đây là loại virus có độc lực cao và có khả năng lây lan rất nhanh trong môi trường.  Thực tế cho thấy, WSSV có thể khiến đến 90% lượng cua trong ao nhiễm bệnh và chết hàng loạt chỉ sau từ 2 đến 7 ngày phát bệnh. Điều đáng ngại hơn cả là WSSV có khả năng tấn công cua ở mọi giai đoạn phát triển, từ cua giống cho đến cua thịt thương phẩm, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người nuôi.

Đặc điểm sinh học của WSSV

Virus gây bệnh đốm trắng là một loại virus DNA sợi kép hình que thuộc chi Whispovirus. Loại virus này hiện phân bố rất rộng rãi trong các hệ thống nuôi giáp xác và ngoài môi trường tự nhiên. Các nghiên cứu về đa dạng di truyền của chủng virus đốm trắng trên cua biển và trên tôm cho thấy kết quả phân tích gen của chủng vi rút gây bệnh trên cua biển (Scylla sp.) có mức độ tương đồng 100% ở gen Sall và phân tích từ cây phát sinh loài.

Các chủng này được xếp cùng nhánh và có mối quan hệ di truyền rất gần gũi với các chủng tham chiếu phân lập từ họ tôm he (Penaeus spp.), cho thấy chúng có cùng nguồn gốc tổ tiên và khả năng gây bệnh tương đương. (See et al., 2023).  Điều này có nghĩa là virus có thể dễ dàng lây truyền qua lại giữa các loài giáp xác trong cùng một hệ sinh thái ao nuôi. Việc hiểu rõ đặc tính di truyền sẽ giúp người nuôi nhận thức được tầm quan trọng của việc kiểm soát toàn diện các đối tượng giáp xác được thả nuôi trong ao để hạn chế bùng phát dịch bệnh.

Cơ chế lây truyền

Bệnh đốm trắng trên cua có phương thức lây nhiễm rất phức tạp, chủ yếu thông qua hai con đường chính: lây truyền theo chiều dọc và lây truyền theo chiều ngang. Sự đa dạng trong cách thức phát tán khiến virus dễ dàng xâm nhập và gây bùng phát dịch nếu quy trình an toàn sinh học không được kiểm soát chặt chẽ.

Cơ chế lây truyền theo chiều dọc xảy ra khi virus truyền từ cua bố mẹ sang thế hệ con giống. Nếu nguồn cua bố mẹ mang mầm bệnh nhưng không được xét nghiệm kỹ lưỡng, các thế hệ sau sẽ tiềm ẩn nguy cơ bộc phát bệnh ngay từ giai đoạn hậu ấu trùng.

Cơ chế lây truyền theo chiều ngang xảy ra thông qua môi trường nước chứa tạp chất, nguồn thức ăn tươi sống đã nhiễm bệnh hoặc do nuôi chung với các loài giáp xác khác mang mầm bệnh và sinh vật trung gian truyền bệnh như các loài giun nhiều tơ (polychaetes) (Vijayan et al., 2005).

Dấu hiệu nhận biết

Cua nhiễm bệnh thường không biểu hiện các triệu chứng lâm sàng cụ thể nhưng có thể quan sát thấy:

– Cua bơi lờ đờ, giảm hoạt động, thường tập trung gần bờ hoặc mép ao (Pradeep et al., 2012).

– Giảm tần suất lột xác so với bình thường (Lavilla-Pitogo et al., 2007).

– Xuất hiện các đốm trắng có kích thước từ 0,5–3 mm ở mặt trong của mai.

– Lớp biểu bì bong tróc, phản ứng rỉa lông giảm.

– Sưng các đốt mang, cơ thể và các phần phụ chuyển sang màu đỏ bất thường (Dey et al., 2020).

– Khi nhiễm bệnh nặng, tỷ lệ chết tích lũy đạt 100% trong vòng 3 đến 10 ngày sau khi nhiễm bệnh (Sivakumar & Sajeevan, 2021).

Phương pháp chẩn đoán

Để xác định chính xác sự hiện diện của virus gây bệnh đốm trắng trên cua, phương pháp PCR lồng ghép (Nested PCR) được khuyến nghị bởi Tổ chức Thú y Thế giới (OIE). Đây là kỹ thuật có độ nhạy cao, giúp phát hiện mầm bệnh ngay cả khi cua chưa biểu hiện triệu chứng ra bên ngoài.

Bên cạnh đó, việc phân tích mô học cũng đóng vai trò quan trọng. Các chuyên gia sẽ tiến hành quan sát vi mô các lát cắt mô để tìm kiếm sự hiện diện của các thể vùi trong tế bào có nguồn gốc ngoại bì và trung bì. Việc kết hợp giữa quan sát thực địa và xét nghiệm phòng thí nghiệm sẽ giúp người nuôi có cái nhìn chính xác nhất về tình trạng sức khỏe của đàn cua, từ đó đưa ra quyết định xử lý kịp thời.

Phòng ngừa bệnh đốm trắng trên cua

Hiện nay, bệnh đốm trắng trên cua vẫn chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu. Do đó, cần chủ động áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh tổng hợp để bảo vệ sức khỏe cua nuôi.

Đối với trại giống

Đối với các trại sản xuất giống, việc khử trùng ổ đẻ và sử dụng vi sinh xử lý nước định kỳ là bắt buộc. Tất cả cua giống trước khi xuất bán cần được xét nghiệm PCR để đảm bảo sạch bệnh. Đồng thời, tuân thủ các biện pháp an toàn sinh học trong trại giống và trong hệ thống nuôi để đảm bảo mầm bệnh bên ngoài không xâm nhập vào khu vực sản xuất.

Đối với người nuôi cua thương phẩm

Đối với người nuôi thương phẩm, cần chọn con giống có nguồn gốc rõ ràng, đã qua kiểm dịch và có sức đề kháng tốt, lớn nhanh trong thời gian ngắn.

Trong quá trình nuôi, duy trì ổn định các chỉ số môi trường và chất lượng nước ao nuôi. Đồng thời, cung cấp vi sinh có lợi theo định kỳ để thúc đẩy quá trình phân hủy mùn bã hữu cơ, từ đó ức chế vi khuẩn gây hại và nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho cua.

Để hạn chế môi trường bị biến động, Bình Minh khuyến cáo bà con nuôi cua theo mô hình nước đứng để tiết kiệm chi phí xử lý nước và hạn chế mầm bệnh từ nguồn nước bên ngoài xâm nhập vào ao nuôi.

Kết luận

Bệnh đốm trắng trên cua là một thách thức lớn nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người nuôi chủ động trong công tác giám sát và quản lý. Việc hiểu rõ đặc điểm của virus, con đường lây truyền và các biểu hiện bệnh lý sẽ giúp bà con đưa ra giải pháp nuôi an toàn và bền vững.

Kiều Diễm

 THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Trụ sở:

📍 Miền Trung: Thôn Hòa Thạnh, Xã Phước Dinh, Tỉnh Khánh Hòa

📍 Miền Tây: T11 – 4 Tầng 11, Tây Nguyên Plaza, Phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ.

𝐇𝐨𝐭𝐥𝐢𝐧𝐞: 1900 86 68 69 – 1900 866 636

𝐖𝐞𝐛𝐬𝐢𝐭𝐞:

📍 binhminhcapital.com

📍 binhminhbba.com

Hãy liên hệ với chúng tôi để được tư vấn và hỗ trợ miễn phí!

Xem thêm:

• Bệnh ngủ trên cua
• Bệnh do ký sinh trùng trên cua
• Cua giống sinh học Bình Minh: Giải pháp nuôi bền vững, năng suất cao