Cập Nhật EHP

EHP do một loại vi bào tử hình thành bào tử, Enterocytozoon hepatopenaei gây ra. EHP lây nhiễm qua bào tử. Khi bào tử được tiêu hóa trực tiếp bằng cách tiêu thụ các mô hoặc phân bị nhiễm bệnh hoặc gián tiếp qua nước, nó lây nhiễm các loại tế bào cụ thể trong gan tụy và đường ruột của vật nuôi. Nó sử dụng bộ máy trao đổi chất của tế bào để tạo ra nhiều bào tử hơn cho đến khi tế bào bị nhiễm bệnh vỡ ra, tiêu diệt tế bào đó và giải phóng nhiều bào tử hơn để lây lan khắp cơ thể động vật.

Nhiều loại vi bào tử có vật chủ trung gian trong một số giai đoạn sống và có giả thuyết cho rằng thức ăn sống có thể mang theo bào tử. Cho đến nay, vẫn chưa ai xác định được vật chủ trung gian của chúng.

Mặc dù đã có các biện pháp thông thường để giảm thiểu sự lây lan của mầm bệnh bắt buộc này trên P. vannamei (cũng như các loại khác), nhưng nó vẫn tiếp tục lây lan. Tác động của nó rất đáng kể và đang gia tăng. Chúng ta đang thấy ngày càng nhiều báo cáo về những tác động nghiêm trọng của EHP gây ra. Phải có sự tích tụ bào tử trong cơ thể động vật thì mới biểu hiện các triệu chứng có thể nhận thấy được và các tác động này trở nên rõ ràng. Động vật chậm phát triển nếu có và tiếp tục tiêu thụ thức ăn. Chúng không phát triển đồng đều và ngày càng dễ mắc các mầm bệnh cơ hội.

Có vẻ như có mối quan hệ giữa mật độ nuôi và mức độ lây nhiễm của EHP, các mô hình sản xuất với mật độ nuôi thấp nói chung ít gặp vấn đề hơn. Các hệ thống nuôi mật độ cao gặp các vấn đề nghiêm trọng hơn. Có lý do cho rằng trong môi trường mà tôm được nuôi dày đặc thì khả năng các bào tử lây truyền giữa tôm cao hơn.

Động vật có thể mang một lượng bào tử khá cao trước khi bị ảnh hưởng. Tiếp theo là đông vật phát triển chậm và tiêu thụ thức ăn quá mức. Trong khi đối với một số loại vi bào tử trùng, một số loại thuốc có tác dụng ức chế chúng, thì EHP lại kháng thuốc (như hầu hết các loại vi bào tử trùng). Cách duy nhất để kiểm soát mầm bệnh này là loại trừ và kiểm soát mức độ thông qua các biện pháp an toàn sinh học thông thường. Một số trong số này là:

Sử dụng hỗn hợp vi khuẩn độc quyền của chúng tôi, dạng viên để dễ sử dụng, PRO 4000X, để giảm chất hữu cơ tích tụ trong chu kỳ.

Con đường duy nhất để giảm thiểu tác động EHP là giảm tải lượng bào tử. Chọn lọc di truyền có thể cung cấp những con tôm kháng lại nhiễm bào tử hoặc thậm chí kháng thuốc. Điều này có thể dễ dàng hoặc không thể. Chỉ có thời gian mới trả lời được. Không có loại thuốc nào có thể loại bỏ lượng lớn bào tử tích tụ trong cơ thể động vật. Không có cách khắc phục nhanh chóng nào đáp ứng được sự chấp thuận của cơ quan quản lý tại các quốc gia của người mua. Cách duy nhất để giải quyết vấn đề này hiện tại là đẩy lùi nó càng xa càng tốt, tức là kiểm soát mức độ bào tử ở mọi giai đoạn của quy trình và thực hiện các bước cần thiết để đảm bảo điều này.

Sự khuếch đại của các tác nhân gây bệnh thông qua tôm bố mẹ sang PL vào các trang trại nuôi đã khiến ngành nuôi tôm thiệt hại hàng chục tỷ đô la trong ba thập kỷ qua. Để ngành tôm có cơ hội phát triển bền vững, chu kỳ này cần phải bị phá vỡ. Đã có tiến triển nhưng vẫn còn nhiều việc phải làm. Giám sát chặt chẽ hơn đối với hoạt động sản xuất tôm bố mẹ ở nhiều quốc gia sẽ là một khởi đầu tốt. Việc sàng lọc các tác nhân gây bệnh cần phải toàn diện, không chỉ tập trung vào những gì các cơ quan quản lý xác định là mối quan tâm hàng đầu. Nhiều tác nhân gây bệnh bị bỏ sót vì lý do này. Sự có mặt hay vắng mặt của tác nhân gây bệnh trong tôm bố mẹ nuôi nhốt trong môi trường an toàn sinh học không nên dựa trên việc lấy mẫu quần thể. Mỗi cá thể tôm bố mẹ cần được xét nghiệm. Ngày nay, công nghệ đã có để thực hiện việc này một cách kinh tế, mặc dù nó sẽ làm tăng gấp đôi giá của hầu hết các loại tôm bố mẹ thương mại. Với những tổn thất và vai trò của tôm bố mẹ nuôi trong ao trong việc đảm bảo sự gia tăng liên tục về tỷ lệ mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng của căn bệnh này, thì đây là giải pháp khả thi về mặt kinh tế. Đây là con đường duy nhất có thể chấm dứt chu kỳ cuối cùng của các bệnh hạn chế lợi nhuận đã tác động đến hoạt động nuôi tôm kể từ khi nó xuất hiện.

“Sự khuếch đại của các tác nhân gây bệnh thông qua tôm bố mẹ sang PL vào các trang trại đã khiến ngành nuôi tôm thiệt hại hàng chục tỷ đô la trong ba thập kỷ qua”.

Thực tế là một tác nhân gây bệnh như EHP đang phát triển mạnh do chuẩn bị ao nuôi không đầy đủ, tôm bố mẹ, ấu trùng và PL bị nhiễm bệnh trong quá trình này. Ngành tôm hiện đang được quản lý kém và rất có thể sẽ tiếp tục có những cách nuôi qua kinh nghiệm truyền miệng hơn là khoa học về những gì đang diễn ra ngay cả khi có thêm sự giám sát. EHP có thể được giải quyết. Cho đến khi có những loài động vật thực sự kháng thuốc thì căn bệnh này vẫn tồn tại. Ngay cả ở những quốc gia mà dường như có rất ít tác động tại thời điểm này, việc bỏ qua các biện pháp thông thường cuối cùng có thể khiến căn bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Có hai cách để đảm bảo rằng tôm bố mẹ không có bào tử EHP. Đó là sàng lọc và theo dõi hiệu suất của động vật trên đồng ruộng, tiền sử bệnh. Sàng lọc là điều cần thiết. Phân tích RT PCR là một công cụ mạnh mẽ, nhưng nó có những hạn chế nghiêm trọng giống như tất cả các xét nghiệm PCR dựa trên quần thể. Các mồi phải đặc hiệu nếu không sẽ có kết quả dương tính giả. Các mô được lấy mẫu phải chứa sinh vật quan tâm. Mẫu quá nhỏ hoặc nhắm vào mô không bị nhiễm bệnh sớm trong quá trình phát bệnh có thể dẫn đến kết quả âm tính giả. Ngay cả khi đây không phải là vấn đề, việc sử dụng PCR trong xét nghiệm quần thể vẫn là một bài tập thống kê. Bạn lấy một mẫu động vật và xét nghiệm chúng. Hầu hết các động vật trong quần thể không được xét nghiệm. Không thể chắc chắn 100% khi sử dụng phương pháp này EHP không hiện diện ở một mức độ nào đó. Đối với PL thì điều này có thể hiểu được. Nhưng đối với cá thể bố mẹ thì không. Việc theo dõi ấu trùng và PL từ mỗi lần đẻ là điều cần thiết. Nếu chúng có kết quả PCR dương tính theo xét nghiệm thường quy, chúng nên bị tiêu hủy và cần xem xét sự hiện diện của mầm bệnh trong cá thể bố mẹ. Nếu chúng “sạch” thì hiệu suất trong trang trại sẽ cung cấp thêm manh mối. Nếu đó là vấn đề nghiêm trọng, thời điểm xảy ra sớm sẽ cho biết một số dấu hiệu về lượng bào tử. Ngay sau khi thả giống cho thấy lượng bào tử ban đầu đã cao.

Ương nuôi đúng cách là điều cần thiết để duy trì tính bền vững. Tác động của WSSV và nhiều bệnh khác sẽ giảm đi đáng kể nếu thực hiện các biện pháp trên. Có lẽ thông điệp quan trọng nhất cần rút ra ở đây là nếu bỏ qua các biện pháp này, sử dụng các biện pháp tắt, hy vọng nó sẽ biến mất hoặc tuyệt vọng tìm kiếm những viên thuốc thần kỳ, dịch bệnh sẽ là một vấn đề liên tục trong ngành công nghiệp này. Nuôi tôm không thể bền vững nếu nếu xuất hiện những trường hợp này.

Theo D Stephen G. Newman

Biên dịch: Nguyễn Thị Quyên – Tôm Giống Gia Hóa Bình Minh