Tăng Sản Lượng Cá Rô Phi, Lợi Nhuận Có Thật Sự Bứt Phá?

Các nghiên cứu về hồ chứa nên tính đến cả kích thước cũng như giá trị kinh tế của cá.

Israel đã phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước kéo dài trong nhiều năm, và trong thời gian gần đây, vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng hơn. Dù ngành nông nghiệp chịu không ít áp lực từ điều kiện khí hậu khắc nghiệt và nguồn nước hạn chế, cả nông nghiệp lẫn nuôi trồng thủy sản tại Israel vẫn đạt được những bước phát triển đáng kể.

Để sử dụng hiệu quả nguồn nước và duy trì sản xuất cá tươi, nhiều giải pháp đã được triển khai. Trong đó, quan trọng nhất là việc xây dựng các hồ chứa nhằm thu gom và lưu trữ nước mưa trong mùa mưa. Không chỉ phục vụ mục đích trữ nước, nhiều hồ chứa còn được tận dụng để nuôi cá theo mô hình nông nghiệp tích hợp. Với sự hỗ trợ từ Bộ Nông nghiệp, trong ba thập kỷ qua các hộ nuôi cá đã đầu tư khoảng 100 triệu shekel (tương đương 28 triệu USD) để phát triển hệ thống nuôi cá trong các hồ chứa đa chức năng này cùng các công nghệ liên quan.

Hồ chứa nước

Theo cách nuôi truyền thống, cá rô phi thường được nuôi trong các ao có cấu trúc, loại đáy và độ sâu khác nhau. Điểm khác biệt lớn nhất giữa ao đất và hồ chứa nằm ở độ sâu của nước. Tại Israel, các hồ chứa điển hình có diện tích khoảng 5–20 ha và độ sâu dao động từ 4 đến 15 mét.

Ban đầu, những hồ chứa này được xây dựng nhằm phục vụ mục đích tưới tiêu: thu gom nước mưa và nước lũ vào mùa đông, đồng thời tích trữ nước lợ từ các nguồn nước mùa xuân để cung cấp cho cây trồng trong mùa hè. Để tăng khả năng tích trữ nước mưa vào mùa đông, nhiều hồ chứa đã được đào sâu hơn.

Sau đó, nông dân tại các khu định cư tập thể bắt đầu tận dụng các hồ chứa nước tưới tiêu này để nuôi cá, bên cạnh mục đích ban đầu. Chỉ trong vài năm, họ nhận ra rằng việc nuôi cá trong các hồ chứa như vậy mang lại lợi nhuận đáng kể, dù kiến thức kỹ thuật và công nghệ khi đó vẫn còn hạn chế.

Việc đưa cá rô phi vào nuôi trong hồ chứa tưới tiêu đã giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nước và giảm chi phí nước so với hình thức nuôi trong ao đất truyền thống. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất phát sinh ở khâu thu hoạch, bởi khi thiết kế và xây dựng các hồ chứa này, các kỹ sư ban đầu không tính đến việc phục vụ hoạt động nuôi và thu hoạch cá.

Kể từ thời điểm đó, công nghệ đã có những bước tiến đáng kể, cùng với việc nhiều hồ chứa đa mục tiêu mới được xây dựng và trang bị các giải pháp hỗ trợ thu hoạch hiệu quả. Sự thay đổi này đã làm dịch chuyển trọng tâm hoạt động: nuôi cá rô phi dần trở thành mục đích chính của các hồ chứa mới, trong khi tưới tiêu cây trồng chỉ còn đóng vai trò bổ trợ.

Mô hình hồ chứa tích hợp cũng giúp giảm chi phí nước cho hoạt động nuôi cá, do một phần chi phí được tính vào hạng mục tưới tiêu. Thông thường, các hồ chứa này được thiết kế với độ sâu trên 5 mét nhằm đảm bảo nguồn nước phục vụ tưới trong mùa hè, đồng thời duy trì đủ nước cho đến khi kết thúc vụ nuôi cá rô phi vào mùa thu. Tuy nhiên, để vận hành hiệu quả, cần có sự đầu tư đáng kể cho hệ thống thiết bị phục vụ sản xuất và thu hoạch cá trong hồ chứa.

Sản xuất cá rô phi

Do thể tích hồ chứa lớn, sản lượng cá thu được thường cao hơn nhiều so với ao đất, có thể đạt khoảng 10.000–20.000 kg/ha mỗi năm. Với sản lượng lớn như vậy, việc thu hoạch toàn bộ cá từ các hố ao vào cuối vụ gần như không khả thi. Vì thế, trong suốt mùa nuôi, người nuôi thường tiến hành thu tỉa những con đã đạt kích cỡ thương phẩm nhằm giảm bớt sinh khối trong hồ.

Các hồ chứa thường được trang bị thiết bị hỗ trợ thu hoạch, chẳng hạn như lưới nâng gắn với cần cẩu chạy bằng động cơ, giúp kéo cá lên khỏi mặt nước. Cá sau đó được gom vào một ống dẫn có thể tháo rời và kéo về bờ hồ để tiến hành phân loại và xử lý. Ở một số hồ, tại cuối các ống thoát nước gần kênh dẫn còn được xây dựng các hố thu hoạch bằng bê tông. Những hố này được lắp lưới lọc để tách cá khỏi dòng nước, đồng thời tích hợp hệ thống hỗ trợ sự sống nhằm đảm bảo cá luôn ở trạng thái khỏe mạnh trong quá trình thu hoạch và xử lý.

Cải tiến công nghệ

Áp lực thu hồi vốn đầu tư xây dựng hồ chứa trong khoảng 5–7 năm đã khiến nhiều hộ nuôi cá tích cực áp dụng và phát triển các công nghệ nhằm tăng sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích nuôi. Nếu như ở ao đất truyền thống, mật độ nuôi chỉ đạt khoảng 0,5–0,7 con cá/lít nước, thì trong hồ chứa, năng suất có thể cao gấp ba lần, đạt khoảng 1–2 con cá/lít nước. Sự gia tăng đáng kể về năng suất này là kết quả của việc kết hợp nhiều yếu tố kỹ thuật và sinh học trong quá trình nuôi.

Nghiên cứu mật độ cao

Một nghiên cứu gần đây đã đánh giá tính khả thi về mặt kinh tế của mô hình nuôi cá rô phi với mật độ thả giống cao trong các hồ chứa thủy lợi. Trọng tâm của nghiên cứu là xác định liệu việc gia tăng sản lượng cá có thực sự mang lại lợi nhuận cao hơn hay không. Dữ liệu phục vụ cho phân tích được thu thập từ các trang trại nuôi cá tiêu biểu cùng với các báo cáo kinh tế liên quan.

Hiện nay, các hồ chứa được quản lý theo phương thức thông thường đạt năng suất khoảng 1 tấn/ha mỗi năm (tương đương 1 kg/m³). Trong khi đó, những hồ chứa được áp dụng phương thức thâm canh có thể đạt năng suất cao hơn. Trọng lượng cá thu hoạch trung bình đạt trên 500 gram trong điều kiện quản lý thông thường, và khoảng 400 gram đối với các hồ nuôi thâm canh. Sự phân bố kích cỡ cá cùng với mức thu nhập tương ứng được thể hiện trong Hình 1. Theo đó, giá thị trường trung bình mà người nuôi nhận được là 3,19 USD/kg đối với cá rô phi có trọng lượng trên 500 gram; 2,50 USD/kg đối với cá từ 400–500 gram; và 2,22 USD/kg đối với cá có kích cỡ từ 300–400 gram.

Khi mật độ thả nuôi ngày càng cao, người nuôi cá thường phải tăng số lượng cánh quạt sục khí thêm khoảng 25–35%, kéo theo chi phí năng lượng gia tăng. Bên cạnh đó, sự chênh lệch về chi phí sản xuất giữa các trang trại bao gồm chi phí cá giống, thức ăn, năng lượng và các chi phí cố định không phụ thuộc vào mật độ thả, chủ yếu xuất phát từ sự khác biệt về kích cỡ cá rô phi khi thả nuôi, tỷ lệ hao hụt trong quá trình nuôi, thời gian nuôi cũng như cách thức quản lý của từng trang trại.

Kết quả

Bảng 1 trình bày kết quả thu được tại năm trang trại nuôi cá theo phương pháp thâm canh so với giá trị trung bình của phương pháp nuôi cá rô phi truyền thống. Bảng này thể hiện thu nhập và chi phí trung bình cho cá giống, thức ăn, năng lượng và chi phí cố định – tất cả được tính trên mỗi kg cá rô phi sản xuất.

Bảng 1. Phân tích lợi nhuận của các ao nuôi truyền thống và các hồ chứa tiêu biểu tại các trang trại nuôi cá rô phi.

Tóm lại, lợi nhuận thu được từ sản xuất cá rô phi cao hơn trong hệ thống nuôi truyền thống so với phương pháp nuôi thâm canh. Hầu hết các trang trại đều thua lỗ khi sản xuất cá rô phi ở mức năng suất cao. Rõ ràng, các loại cá khác được nuôi trong hồ chứa (chiếm 15% tổng sản lượng) đã giúp họ không bị lỗ hoàn toàn.

Kết luận

Ngành nuôi trồng thủy sản của Israel đã phát triển một công nghệ độc đáo để nuôi cá trong các hồ chứa nước, thu hút người từ khắp nơi trên thế giới. Điều gây ấn tượng nhất với hầu hết du khách là năng suất cao trên mỗi đơn vị diện tích, một thước đo phổ biến cho lợi nhuận hàng năm từ đầu tư vào hồ chứa. Tuy nhiên, lợi nhuận chưa bao giờ được đánh giá dựa trên sự phân bố kích thước của cá thu hoạch, vì giá thị trường của cá rô phi phụ thuộc vào kích thước.

Kết luận từ nghiên cứu của tác giả là việc tối đa hóa năng suất không đảm bảo lợi nhuận. Ngược lại, năng suất tổng thể thấp hơn nhưng thu được cá rô phi lớn hơn theo phương pháp quản lý truyền thống lại mang lại lợi nhuận cao hơn trên mỗi kilogram cá.

Do đó, việc tăng sản lượng cá rô phi trong các hồ chứa vượt mức hiện tại bằng cách tăng mật độ thả giống sẽ không có lợi nhuận ở mức giá hiện tại. Việc tăng sản lượng cần đạt được bằng cách tăng diện tích nuôi trồng và các yếu tố đầu vào khác, bao gồm nước, nhân công, năng lượng, cá giống và chi phí quản lý.

Theo Yitzhak Simon

Nguồn: https://www.globalseafood.org/advocate/more-tilapia-higher-profit/

Biên dịch: Nguyễn Thị Quyên – Tôm Giống Gia Hoá Bình Minh

Xem thêm:

• Phương Pháp Giết Mổ Và Chất Lượng Sau Khi Giết Mổ, Phần 1
• Đánh Giá Nguy Cơ Lây Truyền Ở Tôm Đã Nấu Chín Nhiễm WSSV
• Tác dụng của taurine trong khẩu phần ăn đối với sự trưởng thành và tình trạng sức khỏe của tôm thẻ chân trắng bố mẹ