Cập Nhật Biện Pháp Giảm Thiểu Tác Động EHP

EHP do vi bào tử trùng hình thành bào tử Enterocytozoon hepatopenaei gây ra. Bệnh còn được gọi là bệnh vi bào tử trùng gan tụy (HPM). Việc tôm bố mẹ mang mầm bệnh, ao nuôi chưa chuẩn bị kỹ, ấu trùng và tôm giống nhiễm bệnh là những yếu tố nguy cơ cho sự phát triển của EHP. Đây là vấn đề đáng lo ngại cho ngành nuôi tôm.

EHP lây lan qua bào tử của vi bào tử trùng. Tôm có thể bị nhiễm bệnh khi ăn mô bị nhiễm bệnh (thông qua ăn thịt đồng loại), tiếp xúc với phân hoặc nước có chứa bào tử. Bào tử EHP lây nhiễm vào các tế bào cụ thể trong gan tụy và đường ruột của tôm. Sau khi xâm nhập, bào tử sẽ nảy mầm và phát triển thành vi bào tử trùng trưởng thành.

EHP sử dụng cơ chế trao đổi chất của tế bào tôm để tạo ra nhiều bào tử hơn. Một số loài microsporidian có vật chủ trung gian trong vòng đời. Điều này có thể giải thích tại sao thức ăn sống có thể mang bào tử EHP. Vật chủ trung gian của EHP vẫn chưa được xác định.

Mặc dù có các biện pháp phòng ngừa, EHP vẫn tiếp tục lây lan ở tôm thẻ chân trắng và các loài khác. Tác động của EHP là đáng kể và ngày càng tăng. EHP không phải là một mầm bệnh mới. Nó được báo cáo lần đầu tiên cách đây gần 20 năm. Tác giả bài viết đã viết về EHP vào năm 2015. (“Microsporidian Tác động đến Sản xuất Tôm – những nỗ lực của ngành nhằm giải quyết vấn đề kiểm soát chứ không phải diệt trừ”, Global Aquaculture Advocate, 16-17, tháng 3/tháng 4 năm 2015).

Năm 2023, hội chứng phân trắng (WFS) đang có những tác động ngày càng nghiêm trọng hơn. Các triệu chứng chỉ xuất hiện khi số lượng bào tử trong cơ thể động vật tích tụ đến mức nhất định. Các con vật phát triển chậm nếu có và tiếp tục tiêu thụ thức ăn.

Chúng phát triển không đồng đều và ngày càng dễ bị nhiễm các mầm bệnh cơ hội. Hội chứng phân trắng có liên quan đến sự hiện diện của sinh vật này cùng với một số loài vi khuẩn bao gồm Propigenium và một số vibrios.

Hình 1. Sự thay đổi kích thước EHP trong một ao bị ảnh hưởng. Ảnh của Andy Shinn cho Tạp chí Nuôi trồng Thủy sản Châu Á Thái Bình Dương

Có mối liên hệ giữa mật độ nuôi và mức độ nghiêm trọng của bệnh EHP. Hệ thống nuôi tôm mật độ thấp ít gặp vấn đề hơn so với hệ thống mật độ cao.

Mật độ nuôi cao khiến bào tử EHP dễ dàng di chuyển giữa các con tôm. Bùn tích tụ trong ao, hồ chứa là môi trường thuận lợi cho bào tử EHP phát triển ngay cả đối với mô hình sản xuất mật độ thấp.

Tôm cần tích tụ lượng bào tử cao mới biểu hiện triệu chứng. Triệu chứng bao gồm tăng trưởng chậm chạp và tiêu thụ thức ăn quá mức. Trong khi đối với một số loại microsporidians, một số loại thuốc nhất định có tác dụng ức chế chúng, nhưng EHP lại có thể kháng thuốc (như hầu hết các microsporidians).

Cách duy nhất để kiểm soát mầm bệnh này là loại trừ mầm bệnh và kiểm soát mức độ thông qua các biện pháp an toàn sinh học. Bảng 1 liệt kê một số biện pháp an toàn sinh học để kiểm soát EHP.

Bảng 1. Các biện pháp an toàn sinh học để kiểm soát EHP.

Sử dụng PRO 4000X, hỗn hợp vi khuẩn dạng viên, để giảm chất hữu cơ tích lũy trong ao. Khách hàng trên khắp thế giới đang sử dụng phương pháp tiếp cận mục tiêu này để giảm lượng chất hữu cơ tích lũy.

Mục tiêu hàng đầu là giảm thiểu số lượng bào tử EHP. Lựa chọn di truyền có thể giúp tôm chống chịu hoặc kháng bào tử EHP.

Hiện tại không có cách chữa khỏi EHP hoàn toàn. Không có loại thuốc nào có thể loại bỏ lượng bào tử rất lớn có thể tích tụ ở động vật. Không có cách khắc phục nhanh nào có thể đáp ứng được sự chấp thuận theo quy định ở quốc gia của người mua. Kiểm soát mức độ bào tử ở tất cả các giai đoạn nuôi tôm là phương pháp hiệu quả nhất.

Ngành nuôi tôm đã thiệt hại hàng chục tỷ USD do EHP trong ba thập kỷ qua Phá vỡ chu kỳ lây truyền EHP từ tôm bố mẹ sang ấu trùng và trang trại là chìa khóa để phát triển ngành nuôi tôm bền vững. Do đó, cần giám sát chặt chẽ hơn việc sản xuất tôm bố mẹ và thực hiện sàng lọc mầm bệnh toàn diện.

Lấy mẫu quần thể không đủ để phát hiện mầm bệnh. Nhiều mầm bệnh bị bỏ sót vì điều này. Cần kiểm tra từng con tôm bố mẹ để đảm bảo an toàn sinh học. Công nghệ tồn tại ngày nay để thực hiện điều này một cách kinh tế (https://genics.com.au/) mặc dù chi phí kiểm tra từng con tôm bố mẹ sẽ tăng gấp đôi giá thành.

Tuy nhiên, lợi ích kinh tế thu được từ việc giảm thiểu thiệt hại do EHP gây ra sẽ bù đắp được chi phí này. Kiểm tra tôm bố mẹ là con đường duy nhất để phá vỡ chu kỳ lây truyền EHP và các bệnh khác.

Thực tế là một mầm bệnh như EHP đang phát triển mạnh mặc dù vai trò của tôm bố mẹ, việc chuẩn bị ao nuôi không đầy đủ, ấu trùng và tôm giống bị nhiễm bệnh trong quá trình này không phải là một tuyên bố tích cực về nuôi tôm. Ngành nuôi tôm đang gặp nhiều vấn đề do quản lý kém và thiếu ứng dụng khoa học.

EHP có thể được giải quyết. Nhưng cho đến khi có những động vật thực sự có khả năng kháng bệnh EHP (giả sử rằng điều này có thể xảy ra), căn bệnh này vẫn tồn tại. Ngay cả ở những quốc gia dường như có ít tác động vào thời điểm này, việc bỏ qua các biện pháp thông thường để giữ lượng bào tử ở mức thấp cuối cùng có thể khiến căn bệnh này trở nên nghiêm trọng.

Có hai cách để đảm bảo rằng tôm bố mẹ không có bào tử EHP ngay từ đầu, bao gồm sàng lọc và theo dõi hoạt động, ghi chép lịch sử sức khỏe của đàn tôm bố mẹ. Sàng lọc là phương pháp cần thiết để loại bỏ EHP từ tôm bố mẹ. Sử dụng kỹ thuật RT-PCR để phát hiện bào tử. Kỹ thuật này có những hạn chế: Mồi phải đặc hiệu để tránh kết quả dương tính giả. Mẫu mô phải chứa bào tử để tránh kết quả âm tính giả. Kỹ thuật PCR chỉ mang tính thống kê, không thể đảm bảo 100% chính xác.

Hạn chế của phương pháp sàng lọc là không thể đảm bảo 100% chính xác. Áp dụng dễ dàng cho ấu trùng (PL) hơn so với tôm bố mẹ.

Việc theo dõi ấu trùng và PL từ mỗi lần sinh sản là điều cần thiết. Nếu chúng có kết quả PCR dương tính được xác định bằng xét nghiệm định kỳ, tiêu hủy ấu trùng và PL có kết quả PCR dương tính và xem xét khả năng EHP lây nhiễm từ tôm bố mẹ. Nếu chúng “sạch” thì hiệu quả hoạt động tại trang trại sẽ cung cấp thêm manh mối.

Nếu đó là một vấn đề nghiêm trọng, thời điểm xuất hiện EHP cho thấy mức độ bào tử ban đầu. EHP xuất hiện sớm sau khi thả giống là dấu hiệu của lượng bào tử cao.

Áp dụng các biện pháp chăn nuôi hợp lý là điều cần thiết cho sự bền vững. Nếu các hoạt động trên được thực hiện thường xuyên thì tác động của WSSV và nhiều bệnh khác sẽ giảm đi đáng kể. Có lẽ thông điệp quan trọng nhất cần rút ra ở đây là nếu bỏ qua những thực hành này, dịch bệnh sẽ vẫn thường xuyên xảy ra trong nuôi tôm.

Nghề nuôi tôm sẽ không bao giờ phát triển bền vững nếu dịch bệnh vẫn diễn ra.

Theo Ph.D. Stephen G. Newman

Nguồn: https://aquaculturemag.com/2024/03/11/ehp-update-mitigation-of-the-impact/

Biên dịch: Nguyễn Thị Quyên – Tôm Giống Gia Hóa Bình Minh